Het ovaal: de eenvoudigste baan en hoe je hem uitbreidt

Benjamin | TrackDrawer.com · gepubliceerd 1 november 2026

Een ovaal is een gesloten lus van twee halve cirkels met twee even lange rechte zijden ertussen. Hij is zo diep als twee keer de radius plus de breedte van het spoor, en zo lang als die maat plus één rechte zijde. Uitbreiden doe je bijna altijd op de rechte zijden: eerst een kopspoor, dan een passeerspoor of een klein rangeerterrein, en met een diepere plaat een tweede lus.

Hoe een ovaal is opgebouwd

Elke halve cirkel draait het spoor 180 graden. Bij de meeste systemen zijn dat zes bochten van 30°, dus twaalf voor het hele ovaal. Niet elk systeem werkt zo: Fleischmann Profi-Gleis heeft op R1 en R2 bochten van 36° (vijf per halve cirkel), Kato Unitrack H0 bochten van 22,5° (acht per halve cirkel). Tel je bochten dus per systeem na, of kijk op de systeempagina welke bochten bij welke radius horen.

De buitenmaat volgt uit drie getallen:

• Diepte = 2 x radius + beddingbreedte.
• Lengte = diepte + lengte van één rechte zijde.
• Plaat = buitenmaat plus aan elke kant een marge tot de rand; TrackDrawer begint een nieuw plan met 50 mm.

Twee voorbeelden die de Auto-designer echt legde met een typische lade Märklin C-rail:

• Op 180 x 90 cm: "Ovaal R1", 22 stukken en 4,11 m spoor. Elke rechte zijde is 924,9 mm (vier keer 188,3 mm plus één keer 171,7 mm). De buitenmaat is 168,5 x 76 cm.
• Op 240 x 120 cm: "Ovaal R3", 32 stukken en 5,69 m spoor, met rechte zijden van 1225,4 mm. De buitenmaat is 229,5 x 107 cm.

Bij een ovaal liggen de twee rechte zijden precies twee keer de radius uit elkaar. Wat binnenin overblijft, is de plek voor een station, een kopspoor of een stukje landschap.

Grote bocht of lange rechte zijde?

Op een gegeven plaat kun je kiezen: een krappe bocht met lange rechte zijden, of een ruime bocht met kortere. Opvallend genoeg geeft de ruime bocht op dezelfde plaat iets meer spoor. Elke millimeter radius erbij kost aan de rechte zijden vier millimeter (twee per zijde), maar levert in de bochten 2 x π millimeter op. Netto wint de lus zo'n 2,3 mm spoor per millimeter radius.

Op 240 x 120 cm met C-rail en 50 mm marge rekent dat zo:

De Auto-designer koos voor het kale ovaal op deze plaat dan ook R3: met de rechte stukken uit de lade werd de zijde 1225,4 mm en de lus 5,69 m. De ruimere bocht rijdt bovendien rustiger, en lange rijtuigen zien er beter uit.

Er is wel een prijs. De rechte zijde is de plek waar wissels komen. Een passeerspoor in C-rail vraagt minstens 72 cm recht, en elk kopspoor, rangeerterrein of station haalt zijn ruimte ook uit die zijden. Wie vooral wil rangeren, houdt de bocht krap en de zijden lang; wie vooral wil zien rijden, kiest de grote bocht.

Stap voor stap uitbreiden

De Auto-designer bouwt zijn varianten op dezelfde manier op als jij thuis: eerst de lus, dan per laag één element aan een zijde die nog recht is. Op 240 x 120 cm met de typische lade C-rail (per radius een volle cirkel plus vier bochten, acht stuks van zes rechte lengtes, drie linkse en drie rechtse wissels, vier tegenbogen, drie stootblokken) gaf dat deze trap:

Wat de tabel laat zien:

• Een kopspoor is de goedkoopste winst. Eén wissel, een tegenboog en een stootblok geven ruim een meter extra spoor en een plek om een trein weg te zetten.
• Een passeerspoor maakt van rijden een dienstregeling. Twee treinen kunnen elkaar afwachten, op dezelfde plaat en met maar twee wissels erbij.
• Wissels stapelen goed. Met vijf wissels wordt het ovaal een station met een passeerspoor en drie kopsporen: 3,1 m meer spoor dan het kale ovaal.
• De tweede lus is de grootste sprong. Dubbelspoor verdubbelt bijna de spoorlengte, maar vraagt een tweede set bochten en een plaat die diep genoeg is voor de buitenste lus. Daarover meer in dubbel ovaal.

Uitbreiden zonder op te breken

Het mooie van een ovaal uit setrails: een wissel past vaak precies op de plek van een recht stuk. Bij C-rail is de wissel rechtdoor 188,3 mm, net zo lang als de rechte rail 24188. Bij Piko A-Gleis is de wissel 239,07 mm, de lengte van de G239, en bij Roco geoLine 200 mm, de lengte van de G200. Je haalt het rechte stuk eruit, zet de wissel erin en het ovaal blijft dicht. De aftakking krijgt daarna een tegenboog, zodat het nieuwe spoor evenwijdig naast het ovaal loopt, en het rechte spoor een compensatiestuk als er een tweede wissel volgt.

Zo groeit de baan in de volgorde waarin je stukken koopt: eerst één wissel met een kopspoor, later de tweede wissel die er een passeerspoor van maakt.

Andere vormen uit hetzelfde ovaal

Het ovaal is ook het vertrekpunt voor bijna elke andere vorm:

• Hondenbot. Knijp het ovaal in het midden samen en je krijgt twee keerbochten met twee sporen dicht naast elkaar. Lees de hondenbot.
• Acht. Laat de twee rechte zijden elkaar kruisen, met een kruising of over een brug. Lees de acht.
• Veelhoeken. Verdeel de bochten over drie, vier of zes hoeken. Op 240 x 120 cm legde de Auto-designer een "Ruit op R1, plus 2 kopsporen" van 55 stukken en 7,61 m: meer spoor dan het ovaal R3 met kopspoor, op de krappe bocht.

Welke vorm het meeste uit jouw plaat haalt, hangt af van de maat. Voor de meest gekozen plaat staat het uitgewerkt in een H0-baan op 180 x 90 cm.

Veelgestelde vragen

Hoe groot moet mijn plaat zijn voor een ovaal?

Minstens zo diep als twee keer je kleinste radius plus de beddingbreedte, plus een marge aan beide kanten. Bij C-rail R1 is dat 760 mm, met 50 mm marge 86 cm. De lengte kies je vrij: elke centimeter extra wordt rechte zijde.

Is een ovaal niet saai?

Alleen als hij kaal blijft. Met één kopspoor heb je al iets om te rangeren, met een passeerspoor kun je met twee treinen rijden. Het ovaal blijft daarbij de lus waarop een trein gewoon kan doorrijden terwijl je kijkt.

Zelf proberen

Voer je rails en je plaatmaat in en laat de Auto-designer zien welk ovaal past, en welke uitbreidingen er met jouw wissels nog bij kunnen.