Een baanplan uit de rails die je al hebt

Benjamin | TrackDrawer.com · gepubliceerd 15 november 2026

Een baanplan uit de rails die je al hebt, begint met tellen, niet met tekenen. Het gaat om de bochten, niet om de rechten: voor elke gesloten ronde heb je samen 360 graden nodig, en elke wissel heeft zijn partnerstukken nodig. Uit een startset met twaalf bochten wordt zo een ovaal, met twee kleine uitbreidingssets een station met passeerspoor en kopspoor.

Hoe je oude rails sorteert, schoonmaakt en het systeem herkent, staat in Je oude doos rails een tweede leven geven. Hier gaat het om de volgende stap: wat kun je echt bouwen met wat er op tafel ligt?

Eerst tellen, dan plannen

Leg de rails per soort bij elkaar en tel per artikelnummer. Het makkelijkst in vier groepen:

• bochten, apart per radius en hoek;
• rechten, apart per lengte;
• wissels en kruisingen, apart links en rechts;
• speciale stukken zoals aansluitrail, schakelrail, stootblok of overgangsrail.

Het artikelnummer staat vaak aan de onderkant. Ontbreekt het, dan helpt een meetlat: radius, hoek en lengte samen bepalen het stuk bijna altijd.

De bochten zijn het schaarse goed. Rechten kun je bijna overal kwijt, maar zonder genoeg bochten sluit geen enkele ronde. Daarom loont de volgende stap.

De hoekrekening: genoeg voor een cirkel?

Elke gesloten ronde draait één keer 360 graden rond. Bij een systeem met bochten van 30 graden zijn dat twaalf bochten, bij 15 graden vierentwintig. Voor een eenvoudig ovaal moeten beide halve cirkels uit bochten met dezelfde radius bestaan, anders komen de twee einden niet op één lijn uit.

Reken dus per radius: aantal bochten maal hoek. Heb je bijvoorbeeld tien bochten R1 en zes bochten R2 van elk 30 graden, dan is geen van beide radii genoeg voor een eigen ronde. Radii mengen in één ronde lukt alleen met extra opvulstukken en is gepriegel. Een programma rekent dat sneller uit dan jij.

Over de rechten: aan beide kanten van een ovaal moet evenveel recht spoor liggen. Een oneven aantal belandt daarom vaak in een kopspoor of blijft in de doos.

Een rekenvoorbeeld met C-rail: twaalf bochten R2 van 30 graden geven precies 360 graden. Vier rechten 24188 en vier rechten 24172 zijn samen 1440 mm, dus 720 mm aan elke kant van het ovaal. Het ovaal meet dan buiten de bedding 2 x 437,5 + 720 + 40 = 1635 mm in de lengte en 2 x 437,5 + 40 = 915 mm in de diepte. Met 5 cm marge rondom heb je dus een plaat van ruim 174 x 102 cm nodig. Die rekensom maak je één keer met de hand om te zien waar de maten vandaan komen; voor de rest gaat ze te traag.

Wissels hebben partners nodig

Een wissel alleen maakt nog geen passeerspoor. Bij Märklin C-rail heeft de standaardwissel 24611 of 24612 een tegenboog 24224 nodig om het afbuigende spoor evenwijdig verder te laten lopen, en meestal een rechte 24172 om het doorgaande spoor weer in het raster te krijgen. Daaruit volgt een eenvoudige vuistregel voor je doos:

• kopspoor: één wissel, één tegenboog, een stootblok en wat recht spoor;
• passeerspoor: twee wissels, twee tegenbogen en genoeg recht spoor ertussen voor een trein;
• station met kopspoor: beide samen, dus drie wissels.

Tel je wissels dus altijd samen met hun partners. Drie wissels zonder tegenboog zijn voor het plan minder waard dan één wissel met.

Voorbeeld: startset en twee uitbreidingen

Hoeveel er uit weinig komt, toont een meting met de Auto-designer van TrackDrawer. Vertrekpunt is de startset "Ovaal" voor C-rail uit de catalogus van TrackDrawer: twaalf bochten R2 (24230), vier rechten 24188, vier rechten 24172 en een aansluitrail 24088. Daarbij komen de uitbreidingssets C1 (24900) en C2 (24902). De plaat is 200 x 120 cm, met 5 cm marge.

Drie dingen vallen op. Ten eerste bepalen de bochten de vorm: alle plannen blijven op twaalf bochten R2, omdat geen enkele set extra bochten meebrengt. Ten tweede maakt C1, met één wissel, één tegenboog en een stootblok, precies één kopspoor mogelijk, en C2, met twee wissels en twee tegenbogen, precies één passeerspoor. Ten derde blijft er altijd iets over: de aansluitrail 24088 is even lang als 24188 en vervangt bij het opbouwen een van de rechten, en extra rechten passen niet altijd symmetrisch in het ovaal.

Alle vier de plannen hebben minder dan 60 stukken en passen dus in een gratis plan.

Wat ontbreekt, en wat de moeite loont

Wil je meer dan je doos toelaat, draai de vraag dan om: welk plan vind je mooi, en wat mis je daarvoor? Teken je in TrackDrawer verder of kies je een groter plan, dan toont de stuklijst per artikelnummer hoeveel stukken je hebt en hoeveel er ontbreken. In de Railfolio kies je bij elk openbaar plan "Maak dit met mijn rails"; de Auto-designer maakt dan een variant uit jouw voorraad en op jouw plaatmaat.

Bij het bijkopen geldt dezelfde regel als bij het tellen: eerst bochten en wisselpartners. Een tweede set bochten in een grotere radius opent een dubbelspoor, een tegenboog maakt van een losse wissel een bruikbaar kopspoor. Tien extra rechten maken een ovaal alleen langer.

Meer systemen in één doos

Liggen M-, K- en C-rail door elkaar in de doos, tel dan elk systeem apart. De geometrie verschilt, en overgangen vragen eigen stukken, zoals de overgangsrail 24922 van C- naar K-rail of 24951 van C- naar M-rail. Plan het best met één hoofdsysteem en gebruik het andere voor een duidelijk afgebakend deel, zoals een opstelterrein.

Veelgestelde vragen

Moet ik echt elk stuk invoeren?

Voor een plan dat past, ja. Een startset of uitbreidingsset voeg je in TrackDrawer wel in één keer toe, een lange lijst laad je als CSV-bestand, en met Pro telt een foto de rails voor je.

Wat doe ik met losse bochten die overblijven?

Losse bochten brengen een bocht in een kopspoor of een aftakking, bijvoorbeeld naar een opstelspoor aan de rand van de plaat. Zijn ze niet genoeg voor een ronde, plan ze dan als aanvulling op de hoofdlijn.

Plant de Auto-designer alleen met mijn voorraad?

Ja. Hij legt alleen varianten uit stukken die in je voorraad staan, en nooit meer dan je hebt. Hoe hij te werk gaat, lees je in De Auto-designer: plannen uit je eigen rails.

Probeer je eigen doos

Voer je voorraad in, kies je plaatmaat en laat de Auto-designer zien wat je rails opleveren.