Passeerspoor: zo laten twee treinen elkaar kruisen
Benjamin | TrackDrawer.com · gepubliceerd 4 november 2026
Een passeerspoor is een tweede spoor naast een enkelsporige lijn, met aan elk einde een wissel. De ene trein wacht op het zijspoor terwijl de andere over het doorgaande spoor voorbijrijdt. Je hebt een linkse en een rechtse wissel nodig, twee tegenbogen, twee compensatiestukken en tussen de wissels zo veel recht spoor als je langste trein lang is.
Kruisen en inhalen
Op een enkelsporige lijn kunnen twee treinen die elkaar tegemoet rijden niet voorbij. Het passeerspoor lost dat op: de eerste trein rijdt het zijspoor op en stopt, de tweede rijdt door, daarna vertrekt de eerste weer. Dat heet kruisen. Rijden beide treinen dezelfde kant op, dan laat een trage goederentrein zich op dezelfde manier inhalen door een snellere.
Op een rondrit werkt het net zo. Een ovaal met één passeerspoor is de kleinste baan waarop je twee treinen om beurten laat rijden: de ene rijdt rondjes, de andere wacht. Leg je een perron langs beide sporen, dan heb je meteen een klein doorgangsstation. Wat dat verschilt van een station waar de sporen doodlopen, lees je in kopstation of doorgangsstation. En een schaduwstation onder de baan is in wezen een rij passeersporen buiten zicht.
Hoe je een passeerspoor opbouwt
Op een recht stuk, van links naar rechts:
- Een wissel waarvan de afbuigende tak naar de kant van het zijspoor wijst.
- Achter die tak een tegenboog. Die heft de wisselhoek op, zodat het zijspoor evenwijdig loopt, op de parallelafstand van je systeem.
- Aan de rechte kant, naast de tegenboog, een compensatiestuk, zodat beide sporen even lang blijven.
- In beide sporen recht spoor, zo lang als je trein.
- Hetzelfde in spiegelbeeld: compensatiestuk en tegenboog, dan de tweede wissel.
Let op de hand van de wissels. Kijk je vanaf de punt van de eerste wissel, dan buigt hij naar links af. De tweede wissel ligt met zijn punt de andere kant op en buigt, vanaf zijn eigen punt gezien, naar rechts. Een passeerspoor vraagt dus één linkse en één rechtse wissel. Een kruisverbinding tussen twee evenwijdige sporen vraagt er twee van dezelfde hand. Meer daarover in wissels links, rechts en symmetrisch; waarom de tegenboog precies op de juiste afstand uitkomt, staat bij de parallelafstand.
Hoe lang wordt een passeerspoor?
Een wissel met zijn tegenboog neemt langs het rechte spoor een vaste lengte in. Twee van die groepen rug aan rug geven het kortste passeerspoor dat je kunt leggen, maar dan past er nog geen trein tussen. De tabel geeft per systeem de standaardwissel met zijn tegenboog uit onze catalogus.
| Systeem | Wissel + tegenboog | Lengte langs het spoor | Afstand tussen de sporen | Twee groepen samen |
|---|---|---|---|---|
| Märklin C-rail | 24611 + 24224 | 360,1 mm | 77,5 mm | 720 mm |
| Märklin K-rail | 2262 + 2232 | 325,0 mm | 64,6 mm | 650 mm |
| Märklin M-rail | 5203 + 5206 | 359,8 mm | 77,4 mm | 720 mm |
| Roco geoLine | 61140 + 61128 | 384,7 mm | 76,5 mm | 770 mm |
| Piko A-Gleis | 55220 + 55219 | 470,0 mm | 61,9 mm | 940 mm |
| Fleischmann Profi | 6170 + 6138 | 399,9 mm | 63,3 mm | 800 mm |
| Kato Unitrack H0 | 2-840 + 2-270 | 375,0 mm | 74,6 mm | 750 mm |
| Hornby OO | R8072 + R606 | 335,2 mm | 66,7 mm | 670 mm |
| Tillig TT | 83332 + 83112 | 265,8 mm | 35,0 mm | 532 mm |
| Minitrix | 14951 + 14914 | 158,3 mm | 33,6 mm | 317 mm |
| Fleischmann piccolo | 9170 + 9136 | 222,6 mm | 29,3 mm | 445 mm |
| Kato Unitrack N | 20-220 + 20-160 | 249,0 mm | 32,8 mm | 498 mm |
| Märklin Z | 8562 + 8591 | 220,5 mm | 25,1 mm | 441 mm |
Daar komt de lengte van de trein bij die moet wachten. Reken met vier voertuigen van 250 mm, de standaardwagen waarmee TrackDrawer in H0 rekent: dat is 1 m. Met C-rail wordt het passeerspoor dan 720 + 1000 = 1720 mm lang, met Piko A-Gleis 1940 mm. In N, met vier wagens van 136 mm, kom je met Minitrix op 317 + 544 = 861 mm. Reken liever iets ruimer: de wachtende trein moet helemaal voorbij het punt staan waar de twee sporen elkaar nog raken, anders schampt de doorrijdende trein hem.
Op welke plaat past een lus met passeerspoor?
De Auto-designer heeft per systeem gezocht naar de kleinste plaat waarop hij een gesloten lus met minstens één passeerspoor legt, met een typische lade (drie linkse en drie rechtse wissels, vier tegenbogen, vier compensatiestukken, rechte stukken en bochten per radius) en 50 mm randmarge. De diepte is telkens de kleinste waarop een gesloten lus past.
| Systeem | Diepte | Kleinste breedte | Eerste variant | Stukken | Spoor |
|---|---|---|---|---|---|
| Märklin C-rail | 90 cm | 160 cm | Station met twee perrons op R1, plus 2 kopsporen | 31 | 5,32 m |
| Märklin M-rail | 70 cm | 145 cm | Station met twee perrons op Industriekreis, plus 2 kopsporen | 30 | 4,98 m |
| Märklin K-rail | 75 cm | 140 cm | Station met twee perrons op Industriekreis, plus 2 kopsporen | 28 | 4,64 m |
| Roco geoLine | 90 cm | 165 cm | Station met twee perrons op R2, plus 2 kopsporen | 30 | 5,58 m |
| Piko A-Gleis | 90 cm | 185 cm | Station met twee perrons op R1, plus 2 kopsporen | 32 | 6,18 m |
| Fleischmann Profi | 85 cm | 165 cm | Station met twee perrons op R1, plus 2 kopsporen | 36 | 5,95 m |
| Kato Unitrack H0 | 90 cm | 190 cm | Station met twee perrons op R370, plus 2 kopsporen | 43 | 6,54 m |
| Hornby OO | 90 cm | 160 cm | Station met twee perrons op R1, plus 2 kopsporen | 36 | 5,54 m |
| Tillig TT | 70 cm | 120 cm | Station met twee perrons op R01 | 32 | 3,15 m |
| Minitrix | 55 cm | 85 cm | Station met twee perrons op R1, plus 2 kopsporen | 34 | 2,72 m |
| Fleischmann piccolo | 55 cm | 100 cm | Station met twee perrons op R1, plus 2 kopsporen | 26 | 3,00 m |
| Kato Unitrack N | 60 cm | 115 cm | Station met twee perrons op R216, plus 2 kopsporen | 34 | 3,72 m |
| Märklin Z | 45 cm | 85 cm | Station met twee perrons op R1, plus 2 kopsporen | 26 | 2,61 m |
Een "station met twee perrons" heeft aan beide zijden van het ovaal een passeerspoor. Bij elk systeem in de tabel vond de ontwerper met deze lade een lus met passeerspoor op die kleinste diepte. Een plaat die 10 cm dieper is, maakt hem nergens smaller. De verschillen in breedte komen vooral uit de lengte van wissel en tegenboog: met Märklin K-rail volstaat 140 cm, met Piko A-Gleis en Kato Unitrack H0 heb je 185 en 190 cm nodig. Voor Märklin C-rail staat de uitwerking per plaatmaat in hoeveel ruimte voor C-rail.
Passeren in de bocht of met Y-wissels
Is je rechte zijde te kort, dan leg je het passeerspoor deels in de bocht met bogenwissels. In onze catalogus hebben onder meer Märklin C (24671 en 24672, van R1 naar R2), K (2268 en 2269), M (5141 en 5142) en Z (8568 en 8569) er een. Zitten ze in je voorraad, dan gebruikt de Auto-designer ze ook. Fleischmann piccolo heeft er ook een (9174 en 9175), maar daar komt het buitenspoor in onze catalogus niet op een cirkel uit; die leg je zelf.
Een tweede mogelijkheid is de Y-wissel, die het spoor symmetrisch splitst: beide treinen nemen een even flauwe afbuiging en geen van beide rijdt rechtdoor. Piko A-Gleis (55226) en Hornby (R8076) hebben er een. Een passeerspoor uit twee Y-wissels oogt rustig en is vooral bij speelgoedspoor zoals Duplo gangbaar.
Wachten zonder dat de loc wegrijdt
Elektrisch is een passeerspoor geen probleem: het verbindt een spoor met zichzelf in dezelfde rijrichting, dus er ontstaat geen kortsluiting zoals bij een keerlus. Wel moet de wachtende trein ook echt blijven staan.
- Analoog rijden. Alle sporen krijgen dezelfde rijspanning, dus de wachtende loc rijdt mee. Maak een stuk van het zijspoor, iets langer dan de loc, apart schakelbaar: bij tweerail onderbreek je één rail met isolerende railverbinders, bij Märklin-drierail de middengeleider. Met de schakelaar uit staat de loc stil.
- Digitaal rijden. Elke loc heeft een eigen adres en stopt als jij dat wilt. Isoleren hoeft niet, tenzij je met terugmelding wilt weten of het zijspoor bezet is.
Passeersporen in TrackDrawer
Vink je in de Auto-designer "Meerdere treinen tegelijk" of "Station en rangeren" aan, dan zoekt hij varianten met passeersporen: "Ovaal met passeerspoor", "Station" (een passeerspoor en een kopspoor) en "Station met twee perrons" (een passeerspoor aan elke zijde). Hij legt ze met de wissels, tegenbogen en compensatiestukken uit jouw voorraad, op de parallelafstand van je systeem. Teken je zelf, dan waarschuwt de controle als twee sporen dichter bij elkaar liggen dan de NEM-afstand.
Voer je rails in en laat de Auto-designer een lus met passeerspoor zoeken die op jouw plaat past.
