Wissels links, rechts en symmetrisch uitgelegd
Benjamin | TrackDrawer.com · gepubliceerd 5 november 2026
Een linkse wissel buigt naar links af en een rechtse naar rechts, gezien vanaf de punt van de wissel: de kant met de beweegbare tongen. Die hand verandert niet als je het stuk omdraait, dus voor elke plek in je plan heb je de juiste nodig. Een symmetrische wissel (Y-wissel) heeft geen recht spoor: hij splitst in twee gelijke bogen, één naar links en één naar rechts.
Links of rechts: zo kijk je
Ga in gedachten op het enkele spoor staan en kijk over de tongen naar de twee uitgangen. Loopt de afbuigende tak naar links weg, dan is het een linkse wissel; loopt hij naar rechts, een rechtse. Fabrikanten geven beide een eigen nummer. Bij Märklin C-rail is 24611 de linkse en 24612 de rechtse standaardwissel, bij Piko A-Gleis zijn dat 55220 en 55221.
Draai je een linkse wissel een halve slag op de plaat, dan wijst de punt de andere kant op. Sta je daarna opnieuw bij de punt, dan buigt hij nog altijd naar links af. Een wissel met bedding kun je ook niet ondersteboven leggen. Een linkse wordt dus nooit een rechtse.
Welke hand je nodig hebt, volgt uit wat je bouwt:
- Passeerspoor: een linkse en een rechtse wissel, met de punten naar buiten. De volledige opbouw staat bij het passeerspoor.
- Kruisverbinding tussen twee evenwijdige sporen: twee wissels van dezelfde hand, met de afbuigende takken naar elkaar toe.
- Kopspoor: één wissel, met de hand van de kant waar het kopspoor moet komen.
Waarom de afbuigende tak met een tegenboog precies op de afstand van het naastliggende spoor uitkomt, lees je bij de parallelafstand.
Hoek, radius en lengte
Naast de hand verschillen wissels in drie maten. De wisselhoek is de hoek tussen het rechte en het afbuigende spoor aan het einde van de wissel. De afbuigradius is de bocht die de afbuigende tak beschrijft. De lengte is die van het rechte spoor door de wissel. Een kleine hoek met een grote radius noemt men een slanke wissel: de trein rijdt er rustiger door, maar de wissel is langer en het tweede spoor komt pas later los van het eerste.
Veel systemen hebben naast de krapste wissel ook slankere. Uit onze catalogus, telkens hoek, afbuigradius en lengte:
| Systeem | Krapste wissel | Slankste wissel |
|---|---|---|
| Märklin C-rail | 24611/24612: 24,3°, 437,5 mm, 188,3 mm | 24711/24712: 12,1°, 1114,6 mm, 236,1 mm |
| Märklin K-rail | 2262/2263: 22,5°, 424,6 mm, 168,9 mm | 22715/22716: 14°26', 902,4 mm, 225 mm |
| Roco Line | 42442/42443: 15°, 873,5 mm, 230 mm | 42488/42491: 10°, 1946 mm, 345 mm |
| Kato Unitrack H0 | 2-840/2-841: 22,5°, 490 mm, 246 mm | 2-862/2-863: 10°, 867 mm, 492 mm |
| Hornby | R8072/R8073: 22,5°, 438 mm, 168 mm | R8077/R8078: 11,25°, 852 mm, 245 mm |
| Tillig Elite | EW2: 15°, 484 mm, 178 mm | EW6: 6,34°, 2200 mm, 388 mm |
| Minitrix | 14951/14953: 24°, 194,6 mm, 104,2 mm | 14954/14939: 15°, 362,6 mm, 112,6 mm |
| Kato Unitrack N | 20-220/20-221: 15°, 481 mm, 186 mm | 20-202/20-203: 15°, 718 mm, 186 mm |
| Tillig TT | EW1: 15°, 353 mm, 129,5 mm | EW3: 12°, 984 mm, 207 mm |
Drie dingen vallen op:
- Slank betekent niet altijd een kleinere hoek. Bij Kato Unitrack N hebben beide wissels 15°, maar de slanke buigt af met 718 mm in plaats van 481 mm. Ook Tillig TT heeft twee wissels van 15° (EW1 en EW2) met een verschillende radius.
- Slank kost lengte. De slanke C-rail-wissel is 236,1 mm lang tegen 188,3 mm, bij Roco Line is het 345 tegen 230 mm. In een station met vijf of zes wissels na elkaar tel je dat verschil vijf of zes keer.
- Niet elk systeem heeft keuze. Piko A-Gleis heeft in onze catalogus één gewone wissel (15°, 907,97 mm), al ruim van zichzelf.
Of een krappe wissel voor jouw treinen een probleem is, hangt vooral af van wat er direct achter de afbuiging komt. Daarover meer in trein ontspoort bij de wissel.
De symmetrische wissel (Y-wissel)
Bij een Y-wissel buigen beide sporen even ver af, elk naar een kant. Er is geen rechte doorgang en dus ook geen hoofdrichting: beide routes rijden even rustig. Dat oogt natuurlijk waar een enkelspoor zich splitst, aan het begin van een passeerspoor of waar een lijn in twee takken uiteengaat.
| Systeem | Y-wissel | Per arm | Hoek tussen de armen | Afstand tussen de uiteinden |
|---|---|---|---|---|
| Piko A-Gleis | 55226 | 15°, R 907,97 mm | 30° | 61,88 mm |
| Hornby | R8076 | 11,25°, R 852 mm | 22,5° | 32,74 mm |
| Tomix Fine Track N | 1240 | 15°, R 280 mm | 30° | 19,08 mm |
| LEGO Duplo | 51943c01 | 30°, R 256 mm | 60° | 68,59 mm |
Bij Piko is elke arm even ruim als de afbuigende tak van de gewone wissel 55220. Een Y-wissel neemt daardoor niet meer lengte in dan een gewone, maar elk spoor draait maar half zo ver weg. De Hornby-Y heeft samen precies de hoek van de standaardwissel R8072 (22,5°), verdeeld over twee armen van 11,25°.
Bij speelgoedspoor zoals Duplo is de Y-wissel de enige wissel. De Auto-designer legt daar een passeerspoor met twee Y-wissels, waarbij de trein langs de ene arm vertrekt en langs de andere terugkomt.
De driewegwissel
Een driewegwissel heeft drie uitgangen: rechtdoor, links en rechts. In onze catalogus vertrekken bij de meeste systemen de twee zijtakken met dezelfde hoek en radius als de gewone wissel, zoals bij Märklin C-rail 24630 (24,3°, 437,5 mm), Märklin K-rail 2270 en Piko A-Gleis 55225. Bij Märklin M-rail heet hij uitdrukkelijk symmetrische driewegwissel (5214). Twee uitzonderingen: de driewegwissel 42454 van Roco Line is 287,5 mm lang tegen 230 mm voor de gewone wissel, en die van Minitrix (14940) volgt de slankere wissel 14954 (15°) in plaats van de standaardwissel van 24°.
Het voordeel is lengte. Twee C-rail-wissels na elkaar zijn 2 x 188,3 = 376,6 mm lang, een driewegwissel doet hetzelfde op 188,3 mm. Daarom zie je hem vooral in een waaier van kopsporen, een rangeerterrein of een locdepot. Het nadeel: een driewegwissel heeft twee aandrijvingen, en je kunt de twee aftakkingen later niet los van elkaar verschuiven.
De bogenwissel
Bij een bogenwissel buigen beide sporen dezelfde kant op: een binnenboog en een buitenboog. Je takt ermee af midden in een bocht, zonder de bocht te onderbreken. Dat is handig als je rechte zijde te kort is voor een passeerspoor: je legt het dan deels in de bocht.
In onze catalogus is de binnenboog telkens gelijk aan een gewone bocht van 30°, en komt het buitenspoor uit op de volgende cirkel van het systeem:
- Märklin C-rail en Trix C-rail: 24671/24672 en 62671/62672 van R1 (360 mm) naar R2 (437,5 mm); de slanke 24771/24772 en 62771/62772 van R3 naar R4.
- Märklin K-rail: 2268/2269 van Normalkreis I (360 mm) naar Normalkreis II (424,6 mm).
- Märklin M-rail: 5141/5142 van R1 (360 mm) naar R2 (437,4 mm).
- Märklin Z: 8568/8569 van R2 (195 mm) naar R3 (220 mm).
Fleischmann piccolo heeft er ook een (9174/9175), maar daar komt het buitenspoor in onze catalogus niet netjes op een cirkel uit; die leg je zelf.
Wissels in TrackDrawer
De Auto-designer werkt met het wisselpatroon van je systeem: de linkse en rechtse standaardwissel, de bijpassende tegenboog en het compensatiestuk, plus bruikbare bogenwissels. Slanke wissels, driewegwissels en een DKW zet hij niet in een variant; die leg je zelf in de editor, waar de controle meteen nakijkt of alles sluit en niets overlapt. Voer je rails in en laat de Auto-designer een eerste plan leggen, en vervang daarna waar je wilt een paar wissels door slankere.
