De dubbele kruiswissel (DKW): wanneer je hem nodig hebt

Benjamin | TrackDrawer.com · gepubliceerd 6 november 2026

Een dubbele kruiswissel (DKW) is een kruising waarop de trein ook van spoor kan wisselen, in beide richtingen. Hij geeft vier rijwegen op de lengte van één wissel. Je hebt hem nodig waar sporen elkaar kruisen en je tegelijk wilt kunnen overstappen, vooral in de inrit van een station waar de lengte op is; op een eenvoudige baan doen twee gewone wissels hetzelfde werk, met minder gedoe.

Wat een DKW doet

Een gewone kruising heeft twee rijwegen: elk spoor gaat rechtdoor over het andere heen. Een DKW heeft er vier. De twee rechte sporen blijven, en daarbij komen twee bogen die van het ene spoor naar het andere lopen. Een trein die van links binnenkomt, kan dus rechtdoor of afbuigen naar het kruisende spoor, en een trein van de andere kant ook. Een enkele kruiswissel (EKW) heeft maar één van die twee bogen; in onze catalogus staat er geen.

Kijk je naar de maten, dan zie je waar de DKW vandaan komt. Bij bijna elk systeem in onze catalogus heeft hij dezelfde hoek als de gewone wissel van dat systeem, en vaak ook dezelfde lengte. De C-rail-DKW 24624 is 188,3 mm lang en kruist onder 24,3°, net als de wissel 24611 en de kruising 24640. Het is als het ware een kruising waarin twee wissels zijn ingebouwd.

DKW's in onze catalogus

Minitrix heeft daarnaast een DKW van 30° (14968), Märklin M-rail een van 30° (5128) en LGB een van 22,5° (12260). Bij Kato Unitrack, Hornby, Tillig en Tomix staat in onze catalogus geen DKW. Dat zegt niets over wat de fabrikant ooit maakte, alleen wat je in TrackDrawer kunt leggen.

Opvallend is Roco geoLine: daar staat in onze catalogus geen gewone kruising, alleen de DKW. Wil je met geoLine twee sporen laten kruisen, dan gaat dat via de 61164 of via een brug.

Waar een DKW ruimte wint: de wisselstraat

De klassieke plek is de inrit van een station met drie of meer evenwijdige sporen. Een schuin spoor verbindt daar spoor 1 met spoor 3 en kruist onderweg spoor 2. Met een gewone kruising op spoor 2 rijdt een trein van spoor 2 gewoon over het schuine spoor heen. Zet je op die plek een DKW, dan kan diezelfde trein ook het schuine spoor op, naar spoor 1 of naar spoor 3. Zonder DKW heb je daarvoor extra wissels nodig, en dus extra lengte die je in een stationsinrit zelden hebt.

Dat dit zonder knutselen past, volgt uit de geometrie. De afbuigende tak van de wissel op spoor 1 komt een stuk opzij uit; het halve schuine been van de DKW legt nog eens een stuk af. Samen moeten ze precies de parallelafstand halen:

Bij deze vier sluit de wisselstraat dus op de tiende millimeter. Bij Märklin M-rail, Fleischmann Profi en Roco Line wijkt de som in onze catalogus 1 tot 2 mm af van de parallelafstand. Teken die wisselstraat dan eerst in TrackDrawer: de controle meldt een sluitfout zodra een verbinding meer afwijkt dan de ingestelde tolerantie (standaard 1 mm).

In de lengte kost het ook weinig. Bij C-rail ligt het midden van de DKW 180 + 85,8 = 265,8 mm voorbij het begin van de wissel op spoor 1.

Wanneer je hem nodig hebt, en wanneer niet

Een DKW is zinvol als:

• de lengte op is. In een stationsinrit, een schaduwstation of de waaier voor een locdepot wil je zo veel mogelijk rijwegen op zo weinig mogelijk lengte.
• sporen elkaar toch al kruisen. Waar een kruising onvermijdelijk is, maakt een DKW er een volwaardig knooppunt van.
• je een bepaald beeld wilt. Een stationskop met DKW's oogt als een groot station, ook op een kleine plaat.

Een DKW is minder zinvol als:

• twee gewone wissels passen. Op een ovaal met een passeerspoor of een paar kopsporen kruist er niets; dan heb je geen DKW nodig.
• je de eenvoud wilt bewaren. Een DKW heeft meer bewegende delen en meer rijwegen om te bedienen. Bij tweerail heeft het hartstuk van veel kruisingen en DKW's een stroomloos deel, en een korte loc met weinig stroomafname kan daar blijven staan. Rijdt een trein er slecht over, loop dan de punten in trein ontspoort bij de wissel af.

Veelgestelde vragen

Is een DKW hetzelfde als een kruisverbinding?

Nee. Een kruisverbinding bestaat uit twee gewone wissels tussen twee evenwijdige sporen, die elkaar niet kruisen. Een DKW ligt op de plek waar twee sporen elkaar wel kruisen.

Moet een DKW links of rechts zijn?

Bij de meeste systemen in onze catalogus is er per hoek één DKW, omdat beide sporen even lang zijn: welk spoor je als hoofdspoor kiest, maakt voor de vorm niet uit. Bij Fleischmann staan er in onze catalogus twee, links- en rechtskruisend. Wat links en rechts bij gewone wissels betekent, staat in wissels links, rechts en symmetrisch.

DKW's in TrackDrawer

De Auto-designer zet geen DKW in zijn varianten; hij werkt met de gewone wissels van je systeem. Een DKW leg je zelf in de editor, aan de vrije einden van je plan. De controle kijkt dan na of alle vier de aansluitingen sluiten, en in 3D kun je een trein over elke rijweg laten rijden. Laat de Auto-designer eerst een station voorstellen en vervang daarna een kruising of een paar wissels door een DKW.