Parallelafstand: hoe ver liggen twee sporen uit elkaar?

Benjamin | TrackDrawer.com · gepubliceerd 30 oktober 2026

De parallelafstand is de afstand tussen de hartlijnen van twee sporen die naast elkaar liggen, gemeten van het midden van het ene spoor tot het midden van het andere. Elk railsysteem heeft daarvoor een vaste maat, omdat een wissel met de bijpassende tegenboog het afbuigende spoor precies op die afstand naast het rechte spoor legt: bij Märklin C-rail 77,5 mm, bij Piko A-Gleis 61,88 mm, bij Minitrix 33,6 mm. Houd je die maat aan, dan passen wissels, bochten en dubbelspoor zonder knutselen op elkaar.

Waarom elk systeem een vaste maat heeft

Kijk naar wat een wissel doet. De afbuigende tak buigt met een vaste radius over een vaste hoek weg van het rechte spoor, bij Märklin C-rail 24611 bijvoorbeeld 24,3 graden op een radius van 437,5 mm. Zet je er een tegenboog achter met dezelfde hoek in de andere richting, dan loopt het afbuigende spoor weer evenwijdig aan het rechte. De zijdelingse verschuiving die daarbij ontstaat, is de parallelafstand van het systeem.

Je kunt die maat zelf narekenen. Een boog met radius R over een hoek a verschuift het spoor zijwaarts over R x (1 - cos a). Wissel en tegenboog samen geven bij C-rail 2 x 437,5 x (1 - cos 24,3°) = 77,5 mm. Het rechte spoor naast de wissel krijgt een compensatiestuk, zodat beide sporen op dezelfde plaats eindigen; bij C-rail is dat de rechte rail van 171,7 mm naast de wissel van 188,3 mm, samen 360 mm.

De fabrikant kiest zijn radii daarna zo dat ze aansluiten. Twee cirkels met radius R1 en R2 liggen overal even ver uit elkaar: R2 min R1. Is dat verschil gelijk aan de parallelafstand, dan loopt een dubbelspoor in de bocht met dezelfde afstand door als op het rechte stuk, zonder extra passtukken. Bij C-rail is R1 360 mm en R2 437,5 mm: het verschil is 77,5 mm, precies de parallelafstand. Ook de bogenwissels volgen die logica: de C-rail-bogenwissel verbindt R1 met R2, de slanke bogenwissel R3 met R4.

De maat per systeem

De tabel zet voor elk systeem de wissel en de tegenboog uit onze catalogus naast elkaar, met de afstand die ze samen geven en de stap tussen de radii.

Bij de meeste systemen vallen de twee laatste kolommen samen: dat is het ontwerp van de fabrikant. Bij Tillig TT en Fleischmann piccolo legt de wissel met tegenboog de sporen dichter bij elkaar dan de stap tussen de radii. Wil je bij die systemen een dubbelspoor dat in de bocht doorloopt, dan heb je tussen wissel en bocht een kleine extra verschuiving nodig, of je laat de sporen in de bocht op de radiusstap liggen en accepteert de overgang. En bij Märklin Z is de stap tussen R1 en R2 met 50 mm twee keer de parallelafstand: een dubbelspoor op de standaardmaat leg je daar met R2 en R3.

Wat er misgaat als sporen te dicht liggen

Op een recht stuk is er weinig aan de hand: twee treinen rijden netjes naast elkaar zolang hun bakken niet breder zijn dan de afstand toelaat. In de bocht verandert dat. Een lang rijtuig rust op twee draaistellen. Tussen die draaistellen schuift het midden van de bak naar de binnenkant van de bocht, en de uiteinden voorbij de draaistellen zwaaien naar buiten. Op dubbelspoor in een bocht zwaaien dus de koppen van het rijtuig op het binnenste spoor naar buiten, terwijl het midden van het rijtuig op het buitenste spoor naar binnen schuift. Ze komen elkaar tegemoet.

Een rekenvoorbeeld in H0, met aannames die we expliciet maken: een rijtuig van 250 mm lang met 180 mm tussen de draaistelpunten en een bak van ongeveer 34 mm breed, op C-rail R1 (binnen) en R2 (buiten). Op R1 zwaaien de koppen van het binnenste rijtuig ongeveer 10 mm naar buiten. Op R2 schuift het midden van het buitenste rijtuig ongeveer 9 mm naar binnen. Samen kost dat zo'n 19 mm ruimte. Bij 77,5 mm parallelafstand blijft er tussen twee bakken op het rechte stuk ruim 43 mm over, in de bocht nog ongeveer 24 mm: ruim voldoende. Zou je dezelfde rijtuigen op 46 mm hart-op-hart laten passeren, dan blijft er op het rechte stuk 12 mm over, en in de bocht raken ze elkaar.

Daarom vragen de NEM-normen in bochten meer afstand dan op het rechte stuk, en daarom is het zo verleidelijk maar riskant om sporen met flexrail dichter tegen elkaar te leggen dan het systeem voorschrijft. Hoe korter de radius en hoe langer het materieel, hoe meer ruimte je nodig hebt. Ook een perron tussen twee sporen vraagt veel meer dan de standaardmaat: reken dan op de breedte van het perron plus aan elke kant de vrije ruimte naast de trein.

Hoe TrackDrawer dit controleert

TrackDrawer kent de parallelafstand van elk systeem in de catalogus en gebruikt die bij elk dubbelspoor, station en passeerspoor dat de Auto-designer legt. In je eigen plan controleert het de afstand tussen sporen die naast elkaar liggen: komt die onder de minimumwaarde (in H0 46 mm, in N 28 mm, of de eigen parallelafstand van het systeem als die kleiner is), dan krijg je een waarschuwing dat treinen elkaar kunnen raken. Rails die elkaar overlappen, meldt TrackDrawer als botsing. Zo zie je een te krappe plek al op het scherm, niet pas als je eerste lange rijtuig ertegenaan schuurt.

Wil je weten hoe dubbelspoor met jouw rails uitkomt? Kijk op de systeempagina welke radii je hebt, of voer je voorraad in en laat de Auto-designer een dubbelspoor met kruisverbinding leggen. Voor een smalle plaat lees je ook de hondenbot.