Schaduwstation en fiddleyard: treinen uit het zicht

Benjamin | TrackDrawer.com · gepubliceerd 3 november 2026

Een schaduwstation is een groep opstelsporen buiten het zicht, onder of achter de baan, waar treinen wachten tot ze weer op het zichtbare deel verschijnen. Een fiddleyard dient hetzelfde doel, maar ligt open en binnen handbereik: daar zet je treinen met de hand om, meestal aan het einde van een plankbaan. Beide geven je baan meer treinen dan er tegelijk zichtbaar staan, zodat er telkens iets anders voorbijkomt.

Waarvoor een schaduwstation dient

Op een baan waar alle treinen in beeld staan, rijdt steeds dezelfde trein langs. Een schaduwstation verandert dat. De zichtbare lijn lijkt ergens naartoe te gaan: een trein verdwijnt in een tunnel, en een tijd later komt er een andere uit. In het schaduwstation staan de treinen op hun beurt te wachten.

Twee soorten komen het meest voor:

• Doorgaand. Het schaduwstation ligt in de lus, meestal onder of achter het zichtbare deel. Een trein rijdt binnen op een vrij spoor, wacht, en rijdt aan de andere kant weer uit. Alle treinen blijven in dezelfde richting rijden.
• Kopvormig. De sporen lopen dood, zoals in een kopstation. De treinen rijden achteruit weer uit of worden met de hand gekeerd. Dit past aan het einde van een lijn en is in feite een verborgen kopstation.

Wil je dat treinen in een doorgaand schaduwstation ook van richting veranderen, dan leg je er een keerlus voor of achter. Bij tweerail vraagt dat isolatie en een keerlusmodule; hoe dat werkt, lees je in de keerlus.

Hoeveel ruimte vraagt het?

Een schaduwstation is een waaier van wissels met evenwijdige sporen erachter. Met setrails bouw je die waaier als een trap: na elke wissel buigt het afbuigende spoor met een tegenboog één parallelafstand verder opzij, en op dat spoor volgt de volgende wissel. Elke trede neemt de lengte van één wisselgroep in. Bij vier sporen zijn dat drie treden aan elke kant.

De tabel rekent voor treinen van vier voertuigen ter lengte van de standaardwagen in TrackDrawer (H0 250 mm, N 136 mm). Het buitenste spoor is het kortste en moet nog de hele trein bergen. De breedte is de ruimte die de sporen zelf innemen, zonder marge.

Twee dingen vallen op. Een schaduwstation is vooral lang, niet breed: de waaiers kosten in H0 al gauw meer lengte dan de treinen zelf. En in N neemt een doorgaand schaduwstation met vier sporen minder dan de helft van de lengte in van hetzelfde station in H0. De parallelafstand van de setrails is een minimum; in een verborgen station leggen veel bouwers de sporen ruimer om er met de hand tussen te kunnen. Waar die afstand vandaan komt, lees je in parallelafstand.

Onder de baan: hoe diep moet je zakken?

Ligt het schaduwstation onder het zichtbare deel, dan moet de lijn zo ver zakken dat een trein onder de bovenste plaat door kan. TrackDrawer rekent dat voor een helix uit met het vrije profiel van NEM 102 boven de rail, de hoogte van de rail en de dikte van de plaat. In H0 zonder bovenleiding is dat 55 + 6,6 + 10 mm, afgerond 75 mm per verdieping. In N is het 30 + 3,6 + 10 mm, afgerond 45 mm.

Om 75 mm te zakken met de standaard maximale helling van 3 % heb je 2,5 m spoor nodig, zonder de overgangen. In N kom je voor 45 mm op 1,5 m. Is die lengte er niet, dan is een helix (een spiraal van bochten) de compacte oplossing. Per winding stijgt de lijn over de omtrek van de cirkel:

Met de standaardinstellingen past een ronde helix in H0 met C-rail dus pas vanaf R2, en die neemt met de bedding 91,5 cm in doorsnee in. In N met Minitrix begint het bij R2a. Een ruimere bocht maakt de helling lager en de helix breder.

De fiddleyard: treinen met de hand

Een fiddleyard verstopt niets: het is een open opstelplaats waar je treinen met de hand wisselt. Hij hoort typisch bij een plankbaan of een pendelbaan, aan één of beide einden. Er zijn een paar vormen:

• Een waaier met wissels. Zoals een kopvormig schaduwstation, maar in het zicht en bereikbaar.
• Een rolbrug. Een plaat met evenwijdige sporen die dwars verschuift, zodat telkens een ander spoor aansluit op de lijn. Geen wissels nodig, en de plaat is ongeveer zo breed als het aantal sporen maal hun onderlinge afstand.
• Een sectorplaat. Een plaat die rond één punt draait en met het andere einde voor verschillende sporen komt te staan.
• Cassettes. Losse stukken spoor in een goot die je met trein en al van de baan neemt en omdraait of wegzet.

Rolbrug, sectorplaat en cassettes bouw je zelf; ze zitten niet als railstuk in een setrailcatalogus.

Bereikbaar houden

• Elk spoor bereikbaar. Ook in een verborgen station ontspoort weleens een wagen. Laat een opening, een uitneembaar deel of genoeg ruimte onder de baan.
• Geen wissels achteraan in het donker. Leg wissels waar je ze kunt zien en bereiken, of in elk geval waar je erbij kunt.
• Weten wat er staat. In een verborgen station zie je niet welk spoor vrij is. Een terugmelding per spoor vertelt het je, analoog met een lampje of digitaal op je scherm.

In TrackDrawer

Je tekent een schaduwstation in de editor als een gewone waaier van wissels; de controle meldt sporen die dichter liggen dan de NEM-parallelafstand, botsingen en sluitfouten. Met Pro werk je in hoogte: hellingen met bewaking van het percentage, een kruising met minder dan 70 mm vrije hoogte als fout, een helix uit echte bochten in één klik, en tunnels om de ingang te verbergen. In 3D zie je daarna hoe de lijn naar beneden loopt.

Leg je schaduwstation onder je baan in de app en kijk meteen of de helling en de vrije hoogte kloppen.