De keerlus: werking en kortsluiting voorkomen
Benjamin | TrackDrawer.com · gepubliceerd 29 oktober 2026
Een keerlus is een stuk spoor dat via een wissel in een grote bocht terugkomt op zichzelf, zodat je trein in de omgekeerde richting verder rijdt zonder te rangeren. Bij tweerail gelijkstroom geeft die lus een kortsluiting, omdat de linkse rail aan het einde van de lus op de rechtse rail aansluit. De oplossing: isoleer een deel van de lus aan beide uiteinden in beide rails, maak dat deel langer dan je langste trein en pool het om met een schakelaar of een automatische keerlusmodule.
Hoe een keerlus werkt
Stel je een enkelsporige lijn voor die eindigt in een wissel. Je trein rijdt de wissel in, volgt de lus van ongeveer een volle cirkel en komt van de andere kant terug in dezelfde wissel. Daarna rijdt hij over de lijn terug naar waar hij vandaan kwam, met de locomotief nog steeds vooraan. Dat is het grote voordeel: geen omlopen van de loc, geen kopmaken, gewoon doorrijden.
Je ziet keerlussen aan het einde van een lijn, in een schaduwstation onder de baan of als de twee koppen van een pendelbaan. Een hondenbot lijkt op twee keerlussen, maar is elektrisch iets anders: daarover verderop meer. Ook een keerdriehoek (drie wissels in een driehoek) en elke verbinding die een spoor met zichzelf in de andere richting verbindt, werkt elektrisch als een keerlus.
Waarom tweerail kortsluiting geeft
Bij tweerail gelijkstroom (Trix C-rail, Roco, Piko, Fleischmann, Minitrix, Kato en de meeste andere systemen) krijgt elke rail een pool. Noem de linkse rail in rijrichting plus en de rechtse min. Volg nu de linkse rail door de lus. Omdat de trein na de lus in de andere richting rijdt, komt die rail aan het einde precies uit op de rail die bij het begin rechts lag. Plus raakt min: kortsluiting. Je regelaar of centrale schakelt uit zodra een wielstel de overgang overbrugt, of al zodra je de lus dichtlegt, als er geen onderbreking in zit.
Hetzelfde gebeurt bij een driehoek met drie wissels en bij twee overloopwissels die de binnenring van een dubbelspoorovaal op de verkeerde manier met de buitenring verbinden. Wie het principe snapt, ziet de valkuil vooraf op het plan.
De oplossing in drie stappen
- Isoleer de lus. Zet aan beide uiteinden van het keerlusdeel isolerende railverbinders in beide rails. Eén rail isoleren is niet genoeg: dan blijft de tweede rail de kortsluiting maken. Het keerlusdeel heeft zo geen elektrische verbinding meer met de rest van de baan en krijgt een eigen voeding.
- Maak het geïsoleerde deel langer dan je langste trein. Zolang de trein over een scheiding staat, overbrugt hij die met zijn wielen of stroomafnemers. Verlichte rijtuigen, een tweede loc of een sleper met stroomafname verbinden dan net de twee delen die je wilt scheiden. Pas als de hele trein binnen de lus staat, mag de polariteit omklappen.
- Pool om. Analoog doe je dat met een dubbelpolige ompoolschakelaar: zodra de trein volledig in de lus staat, pool je de rest van de baan om en zet je de rijrichting op de regelaar mee. De lus zelf houdt haar polariteit, zodat de trein rustig doorrijdt, en bij het uitrijden past de lijn er weer op. Digitaal (bijvoorbeeld DCC) is het eenvoudiger: een keerlusmodule voedt het geïsoleerde deel, merkt het moment dat een wiel de scheiding overbrugt en poolt het deel in een fractie van een seconde om. De decoder in de loc trekt zich van de polariteit niets aan, dus de trein rijdt gewoon door.
Let ook op de wissel: de trein moet bij het binnenrijden en het uitrijden van dezelfde kant de goede stand vinden. Een terugveerwissel of een schakelrail die de wissel omzet nadat de trein erover is, maakt een automatisch rondje mogelijk.
Waarom Märklin-drierail geen probleem heeft
Bij Märklin C-, K- en M-rail loopt de rijstroom via de middengeleider (de puntcontacten in het midden van het spoor). Beide buitenrails zijn samen de massa en liggen elektrisch aan elkaar. Volg je de linkse rail door de lus, dan komt die uit op de rechtse rail, maar die heeft dezelfde potentiaal: er gebeurt niets. Een keerlus legt je met drierail dus zonder isolatie en zonder module.
Twee kanttekeningen. Trix C-rail heeft dezelfde vorm als Märklin C-rail, maar is tweerail: daar heb je de isolatie wel nodig. En Märklin Z (mini-club) is ook tweerail gelijkstroom, ondanks de merknaam. Gebruik je bij drierail de buitenrails voor terugmelding met contactrails, dan blijft de rijstroom veilig, maar plan je de melders zo dat een trein in de lus niet ongewild twee blokken verbindt.
Hoeveel ruimte een keerlus vraagt
De lus zelf is een bocht van ruim 180 graden en dus minstens zo breed als de buitenkant van een cirkel: twee keer de radius plus de beddingbreedte. Daar komt de wissel met zijn aanloop bij, waardoor een keerlus in de lengte altijd groter is dan zijn breedte. De tabel geeft de breedte voor de kleinste radius van enkele systemen in onze catalogus, met en zonder 5 cm marge aan elke tafelrand.
| Systeem | Kleinste radius | Beddingbreedte | Breedte lus (2 x R + bedding) | Met 2 x 5 cm marge |
|---|---|---|---|---|
| Märklin C-rail R1 | 360 mm | 40 mm | 760 mm | 86 cm |
| Roco geoLine R2 | 358 mm | 38,5 mm | 754,5 mm | 85,5 cm |
| Piko A-Gleis R1 | 360 mm | 43 mm | 763 mm | 86,5 cm |
| Minitrix R1 | 194,6 mm | 16 mm | 405,2 mm | 50,5 cm |
| Kato Unitrack N R216 | 216 mm | 25 mm | 457 mm | 55,5 cm |
| Märklin Z R1 | 145 mm | 16 mm | 306 mm | 40,5 cm |
Dit is de ondergrens. Een ruimere radius rijdt rustiger en laat langere rijtuigen toe, en je wilt meestal ook een stuk recht voor en na de wissel. Met de grote bochtstralen is een keerlus in H0 al snel een meter breed: vaak hangt hij daarom aan het einde van een plaat of verdwijnt hij in een schaduwstation onder het landschap.
Hondenbot, acht en keerlus: wat is het verschil?
Een hondenbot heeft twee keerbochten, maar de trein rijdt steeds in dezelfde zin rond: elektrisch is het één gewone rondrit zonder kortsluiting. Pas als je de twee evenwijdige sporen met een overloopwissel verbindt, ontstaat er een keerverbinding en moet je weer isoleren. Een acht met een kruising of een brug draait de trein telkens van draairichting, maar ook die is elektrisch een gewone lus. Het criterium is altijd hetzelfde: komt de linkse rail ergens op de rechtse uit?
Keerlussen in TrackDrawer
De Auto-designer legt keerlussen zelf: de variant "Lijn met twee keerlussen" is een enkelsporige lijn met aan elk einde een lus, gelegd met de wissels, tegenbogen en bochten uit jouw voorraad. In elk plan van een tweerailsysteem controleert TrackDrawer de polariteit: komt de linkse rail ergens op de rechtse uit, dan krijg je een melding met de twee stukken waartussen je beide rails moet isoleren, en de raad om er een keerlusmodule bij te zetten. Bij drierail blijft die melding weg, omdat er niets te isoleren valt.
Wil je zien hoe een keerlus op jouw plaat past? Voer je rails in en laat de Auto-designer een plan leggen, of bekijk eerst voorbeelden in de Railfolio.
