Pendelbaan: heen en weer rijden zonder lus

Benjamin | TrackDrawer.com · gepubliceerd 2 november 2026

Een pendelbaan is een lijn met twee eindpunten: de trein rijdt tot vlak voor het stootblok, stopt, en rijdt terug naar het andere einde. Omdat de lijn niet hoeft te sluiten, heb je geen bocht van 180 graden nodig en past hij op een plank van 12 tot 22 cm breed, waar geen lus op past. Het omkeren doe je met de hand, of je laat het over aan een pendelsturing of je digitale centrale.

Waarom een pendelbaan

Een gesloten lus is altijd minstens zo diep als twee keer je kleinste radius plus de bedding. Een pendelbaan heeft die diepte niet nodig: één spoor met wat marge is genoeg. De tabel zet het naast elkaar voor vier systemen. De eerste kolom is gemeten met de Auto-designer: de kleinste vierkante plaat waarop hij met een typische lade een gesloten lus legt. De andere twee zijn uitgerekend met 5 cm marge aan elke kant.

Dat zijn maten voor het spoor alleen. Wil je er een perron, een loods of wat landschap naast, dan maak je de plank breder, maar het blijft een fractie van wat een lus vraagt. Daarom is de pendelbaan de klassieke vorm voor een plankbaan langs de muur, boven een bureau of in een smalle gang.

Hoe je een pendelbaan opbouwt

De eenvoudigste pendelbaan is een recht spoor met aan elk einde een stootblok. Bochten mogen gewoon: een lijn die in een L om een hoek van de kamer loopt, blijft een pendelbaan zolang hij niet sluit. Wat je aan de uiteinden zet, bepaalt hoeveel er te doen is:

• Twee stootblokken. Eén trein rijdt heen en weer. Meer heb je niet nodig om een trein te laten rijden.
• Een klein kopstation aan elk einde. Met een tweede spoor naast het perron kan een loc omlopen, of staat er een tweede trein klaar. Wat een kopstation vraagt aan wissels en lengte, lees je in kopstation of doorgangsstation.
• Een kruisingsstation in het midden. Een passeerspoor halverwege laat twee treinen om beurten rijden: zie verder.

Kies bij voorkeur een trein die van twee kanten rijdt. Een treinstel of een trein met een stuurstandrijtuig rijdt in beide richtingen even goed. Een loc die zijn wagens terugduwt kan ook, maar lange rijen geduwde wagens ontsporen sneller in een krappe bocht of op een wissel.

Hoe lang moet de lijn zijn?

Een pendelrit is snel voorbij. Een rekenvoorbeeld: 60 km/u in het echt is 16,7 meter per seconde. In H0 (1:87) is dat 19,2 cm per seconde, dus een lijn van 2 m rijdt de trein in ongeveer 10 seconden af. In N (1:160) is dezelfde schaalsnelheid 10,4 cm per seconde, en doet de trein 19 seconden over 2 m.

Daaruit volgen drie dingen:

• Rijd langzaam. Een lokaaltrein op een pendellijn hoort rustig op te trekken en af te remmen. Dan voelt ook een korte lijn als een rit.
• Zet iets onderweg. Een halte, een overweg of een aansluiting op een fabriek geeft een reden om te stoppen.
• Kies een kleinere schaal voor een lange rit. Op dezelfde plank rijdt een N-trein bijna twee keer zo lang als een H0-trein.

Automatisch pendelen

Met de hand pendelen is eenvoudig: rijd tot het einde, stop, zet de rijrichting om en rijd terug. Wil je dat de trein het zelf doet, dan zijn er twee wegen.

Analoog met gelijkspanning. Bij tweerail bepaalt de polariteit de rijrichting. Een pendelautomaat keert die polariteit na een instelbare wachttijd om. Het laatste stuk voor elk stootblok isoleer je in één rail en voed je via een diode: in de aankomstrichting laat de diode geen stroom door en stopt de trein vanzelf, na het omkeren rijdt hij er weer uit. Bij Märklin-wisselspanning keert een loc op een spanningsstoot, en die diodetruc werkt daar niet; gebruik dan een sturing die voor wisselspanning gemaakt is.

Digitaal. De loc heeft een eigen adres en de rijrichting is een commando. Een terugmelding vlak voor elk einde vertelt de centrale of een computerprogramma dat de trein er is; die laat hem remmen, wachten en terugrijden. Zo kun je ook twee treinen laten pendelen met een kruising in het midden.

Een pendelbaan is elektrisch geen keerlus. De trein keert niet om in het spoor, alleen de rijrichting wisselt; de linkse rail blijft overal links. Een keerlusmodule heb je dus niet nodig. Het verschil met een lijn die wel aan zichzelf vastzit, staat in de keerlus.

Twee treinen op één lijn

Met een passeerspoor in het midden rijden twee treinen om beurten: de ene wacht in het station terwijl de andere het station binnenrijdt, daarna rijden ze allebei naar hun eigen einde en terug. Het passeerspoor moet de hele trein kunnen bergen. Met vier voertuigen van de standaardwagen uit TrackDrawer is het in H0 met C-rail 1720 mm lang en met Piko A-Gleis 1940 mm, in N met Minitrix 861 mm en met Märklin Z 837 mm. Hoe je dat berekent en opbouwt, lees je bij het passeerspoor.

Ook op een ovaal heeft een pendel zijn plaats: als zijlijn die van de lus aftakt en eindigt in een klein station met een kopspoor. Daar rijdt een lokaaltje heen en weer terwijl op de lus de doorgaande treinen rijden. Hoe lang zo'n kopspoor moet zijn, staat in kopspoor en stootblok.

Veelgestelde vragen

Kan een pendelbaan ook met een gewone loc en wagens?

Ja. De loc trekt de wagens heen en duwt ze terug. Houd de bochten ruim en de snelheid laag, en laat de wagens niet te lang worden. Met een loc die aan het einde omloopt, heb je aan elk einde een omloopspoor nodig.

Heb ik bij tweerail een keerlusmodule nodig?

Nee. Op een pendelbaan rijdt de trein vooruit en achteruit over hetzelfde spoor, zonder het spoor in omgekeerde zin terug te komen. Er ontstaat dus geen kortsluiting.

In TrackDrawer

Teken je plank als tafel, recht of als L, en leg de lijn in de editor; de controle meldt sluitfouten en botsingen. De Auto-designer zoekt in de eerste plaats lussen. Vindt hij op je plaat geen enkele lus, dan stelt hij met een ruimere vraag een open lijn uit je eigen voorraad voor: een rechte lijn, een lijn met een bocht of een U-vorm, met een stootblok aan de uiteinden als je systeem een eindstuk heeft en het in je voorraad zit. Daarna rijd je in 3D met een trein heen en weer.

Voer je rails en je plank in en laat de Auto-designer zien wat er past.