Rangeerpuzzel: een klein rangeerterrein ontwerpen
Benjamin | TrackDrawer.com · gepubliceerd 3 november 2026
Een rangeerpuzzel is een klein rangeerterrein met een vaste opdracht: stel uit de wagens die klaarstaan een trein samen in een bepaalde volgorde, met zo weinig mogelijk bewegingen. Je hebt er weinig voor nodig: een trekspoor, twee wissels en drie kopsporen. Het spel zit in de lengtes van die sporen, en die tel je daarom in wagens, niet in centimeters.
Waarom een paar sporen een puzzel worden
Op een groot rangeerterrein is altijd ergens plaats. Op een klein terrein niet, en dat is precies de bedoeling. Elk spoor bergt maar een beperkt aantal wagens, en de loc kan op het trekspoor maar een paar wagens tegelijk meenemen. Daardoor moet je vooruit denken: welke wagen haal je eerst weg, waar zet je hem tijdelijk neer, en hoe krijg je de wagen die achteraan staat vooraan in je trein?
De bekendste vorm komt uit de Britse modelspoorwereld en heet daar Inglenook. De indeling is altijd dezelfde:
- Een trekspoor voor de loc plus drie wagens. Dat is de rem op het spel: meer kun je niet in één keer uittrekken.
- Drie kopsporen voor vijf, drie en drie wagens.
- Acht wagens verdeeld over die sporen. De opdracht: haal er vijf in een opgegeven volgorde uit en zet ze als trein op het lange spoor.
Een opdracht trek je bijvoorbeeld met genummerde kaartjes. Zo is elke ronde anders, op hetzelfde stukje spoor. Grotere varianten hebben een omloopspoor, zodat de loc van kant kan wisselen; dat maakt meer opdrachten mogelijk, maar vraagt ook meer wissels en lengte.
Hoeveel ruimte heb je nodig?
De lengte volgt uit de wagens en de wissels. Leg je het trekspoor en het lange kopspoor in één rechte lijn, met een linkse en een rechtse wissel achter elkaar, dan is de puzzel zo lang als het trekspoor (vier wagenlengtes), de rechtdoorlengte van twee wissels en het lange kopspoor (vijf wagenlengtes). Het korte kopspoor links en rechts komt er via een tegenboog naast te liggen, op de parallelafstand. De breedte is dan twee keer die afstand plus de bedding.
De tabel rekent met de standaardwagen die TrackDrawer per schaal gebruikt: een lange vierassige wagen, 250 mm in H0, 136 mm in N en 99 mm in Z. De loc telt voor één wagen.
| Systeem | Wagendeel (9 wagens) | Twee wissels | Lengte puzzel | Breedte sporen |
|---|---|---|---|---|
| Märklin C-rail | 2250 mm | 376,6 mm | 2,63 m | 195 mm |
| Kato Unitrack H0 | 2250 mm | 492 mm | 2,74 m | 190 mm |
| Piko A-Gleis | 2250 mm | 478,1 mm | 2,73 m | 167 mm |
| Minitrix (N) | 1224 mm | 208,4 mm | 1,43 m | 83 mm |
| Kato Unitrack N | 1224 mm | 372 mm | 1,60 m | 91 mm |
| Märklin Z | 891 mm | 220 mm | 1,11 m | 66 mm |
Het wagendeel is verreweg het grootste stuk. Daarom loont het om je eigen wagens te meten: met korte tweeassige goederenwagens krimpt alleen dat deel, de wissels blijven even lang. Reken het zo uit: lengte = 9 x je wagenlengte + 2 x de rechtdoorlengte van je wissel. Voeg aan de kopsporen nog het stootblok toe en een paar centimeter speling, en houd 5 cm marge tot de rand van de plaat.
De breedte is klein. Ook met marge blijft een rangeerpuzzel in H0 onder de 30 cm, in N onder de 20 cm. Hij past dus op een plank, als zelfstandige baan of aan het einde van een pendelbaan.
Wat de Auto-designer erin legt
De Auto-designer legt rangeerterreinen binnen een lus: twee wissels van dezelfde hand achter elkaar, met twee kopsporen naast elkaar, zo lang als op de plaat past. Hij noemt dat "Rangeerterrein op" gevolgd door de radius. Een paar metingen met een typische lade en 5 cm marge:
| Systeem en plaat | Kale lus | Met rangeerterrein |
|---|---|---|
| Märklin C-rail, 180 x 90 cm | Ovaal R1: 22 stukken, 4,11 m | Rangeerterrein op R1, plus kopspoor: 38 stukken, 5,92 m |
| Märklin C-rail, 240 x 120 cm | Ovaal R3: 32 stukken, 5,69 m | Rangeerterrein op R3: 40 stukken, 7,31 m |
| Minitrix, 120 x 60 cm | Ovaal R2: 16 stukken, 2,68 m | Rangeerterrein op R2: 29 stukken, 3,52 m |
Dat is een rangeerterrein naast een rondrit, geen afgemeten puzzel: de sporen zijn zo lang als de plaat toelaat, niet afgestemd op een aantal wagens. Wil je een echte puzzel met vaste lengtes, dan teken je hem zelf in de editor. Meer over kopsporen in een lus lees je in kopspoor en stootblok; wat er verder op een kleine H0-plaat past, staat in een H0-baan op 180 x 90 cm.
Tips voor een puzzel die goed speelt
- Maak de lengtes exact. Een spoor voor drie wagens moet drie wagens bergen en geen vier. Zet een merkteken op de plaat of laat het stootblok het werk doen. Is het spoor te lang, dan verdwijnt de puzzel.
- Houd het trekspoor kort. Het trekspoor bepaalt hoeveel wagens je in één beweging meeneemt. Een trekspoor voor de loc plus drie wagens maakt het spel; een langer trekspoor maakt het makkelijk.
- Recht waar je koppelt. Op een recht stuk staan de wagens in lijn en grijpen de koppelingen beter. Een ontkoppelrail op de plek waar je wagens afzet, scheelt grijpen met je vingers.
- Geen S-bocht in het trekspoor. Twee tegengestelde bochten zonder recht ertussen laten buffers haken bij het duwen. TrackDrawer geeft een tip als er minder recht tussen twee tegengestelde bochten ligt dan een standaardwagen lang is.
- Langzaam rijden. Een loc die stapvoets en zonder schokken rijdt, is belangrijker dan welke wissel je kiest. Rangeren gebeurt in het echt ook stapvoets.
- Aan de voorkant. Leg de puzzel waar je er met je hand bij kunt. Je koppelt, ontkoppelt en zet af en toe een wagen recht.
Veelgestelde vragen
Kan een rangeerpuzzel in een kopstation?
Ja, een klein kopstation met een goederenspoor is in feite een rangeerpuzzel: de wagens moeten in de juiste volgorde naar het juiste spoor. Een omloopspoor maakt het makkelijker, zonder omloopspoor wordt het een puzzel.
Hoeveel wissels heb ik nodig?
Voor drie kopsporen twee. Een linkse en een rechtse wissel leggen de korte sporen aan weerszijden van het lange; twee wissels van dezelfde hand leggen ze allebei aan één kant, wat in een hoek of tegen een muur soms beter past.
Zelf proberen
Teken je puzzel in de app, voeg je eigen wagens toe aan het plan en kijk of elk spoor precies het aantal wagens bergt dat je wilt.
