Kopspoor en stootblok: waarom en waar

Benjamin | TrackDrawer.com · gepubliceerd 5 november 2026

Een kopspoor is een spoor dat aan één kant doodloopt; het stootblok aan het einde houdt rollende wagens op de baan. Je gebruikt kopsporen om een loc of wagens weg te zetten, om te laden en te lossen, om te rangeren en als perronspoor van een kopstation. Leg ze waar je er goed bij kunt en maak ze langer dan wat erop moet staan.

Waarvoor een kopspoor dient

Op bijna elke baan is een kopspoor de eenvoudigste uitbreiding: één wissel, wat recht spoor en een stootblok. Daarmee krijgt je trein iets te doen naast rondjes rijden.

• Opstelspoor. Een loc of een hele trein staat buiten de doorgaande lijn, zodat er een andere kan rijden.
• Laden en lossen. Een spoor langs een loods, een fabriek of een laadperron, waar goederenwagens worden neergezet en later weer opgehaald.
• Rangeren. Twee of drie kopsporen naast elkaar vormen een klein rangeerterrein waar je wagens sorteert en tot een nieuwe trein samenstelt. Een rangeerpuzzel is daar een uitgewerkte vorm van.
• Kopstation. In een station waar de sporen doodlopen, is elk perronspoor een kopspoor. Wat dat voor je dienstregeling betekent, lees je in kopstation of doorgangsstation.

Wat een kopspoor oplevert, zie je in de metingen van de ontwerper. Op 240 x 120 cm met Märklin C-rail legt de Auto-designer een kaal "Ovaal R3" met 32 stukken en 5,69 m spoor. "Ovaal R3 met kopspoor" heeft 37 stukken en 6,69 m: vijf stukken meer geven een meter extra spoor om te rangeren. Op kleinere platen, zoals 180 x 90 cm, zijn kopsporen binnen de lus vaak de enige uitbreiding die past; de uitwerking per systeem staat in een H0-baan op 180 x 90 cm.

Wat een stootblok doet en niet doet

Een stootblok houdt een wagen tegen die langzaam uitrolt of die je bij het rangeren net te ver duwt. Een trein die er op snelheid tegenaan rijdt, houdt het niet tegen: in het model ontspoort hij of duwt hij het stootblok los. Het stootblok schakelt ook de stroom niet uit. Een loc die het einde bereikt, blijft duwen tot jij stopt.

Daarom bouwen veel modelspoorders voor het stootblok een korte stopsectie:

• Analoog rijden. Maak het laatste stuk voor het stootblok apart schakelbaar met isolatie in één rail (tweerail) of in de middengeleider (Märklin-drierail). Rijdt de loc erop terwijl de schakelaar uit staat, dan stopt hij vanzelf. Om weer weg te rijden, zet je de schakelaar even aan.
• Digitaal rijden. De loc stopt wanneer jij dat zegt. Wil je dat automatisch, dan meldt een terugmelding op het laatste stuk dat de loc er is, en laat de centrale hem remmen.

Welke stootblokken heeft elk systeem?

In onze catalogus heeft een deel van de systemen een eindstuk met stootblok: een kort railstuk met het stootblok erop, dat je als laatste stuk in het spoor zet.

Voor onder meer Märklin K- en M-rail, Roco geoLine en Roco Line, Piko A-Gleis, Tillig, Hornby en Peco staat er in onze catalogus geen eindstuk. Daar laat je het laatste railstuk eindigen en zet je er een los stootblok op. Dat telt dan niet als railstuk in je stuklijst.

Hoe lang moet een kopspoor zijn?

Een kopspoor naast een doorgaand spoor bestaat uit drie delen: de wissel met tegenboog, die het spoor op de parallelafstand legt, de nuttige lengte waar wagens staan, en het eindstuk. Bij Kato Unitrack H0 is de wissel 2-840 met tegenboog 2-270 langs het spoor 375 mm lang, het eindstuk 2-170 109 mm. Wil je er een loc met drie wagens van 250 mm kwijt, samen 1 m, dan wordt het kopspoor 375 + 1000 + 109 = 1484 mm lang. In N met Minitrix kom je voor een loc en drie wagens van 136 mm op 158 + 544 + 50 = 752 mm. De lengte van de wisselgroep per systeem staat in de tabel van het passeerspoor.

Drie vuistregels voor de nuttige lengte:

• Rangeren met een loc. De loc duwt de wagens erin en moet er zelf weer uit. Het spoor moet dus de wagens plus de loc kunnen bergen, want anders staat de loc nog op de wissel.
• Laadspoor. Tel de wagens die je langs de loods wilt zetten, niet de hele trein.
• Ruimte voor het stootblok. Laat de laatste wagen niet tegen het stootblok staan. Een paar centimeter speling voorkomt dat je bij het aankoppelen het hele rijtje wegduwt.

Krijg je de wisselgroep niet kwijt, dan kun je de tegenboog weglaten. Het kopspoor loopt dan schuin weg onder de wisselhoek, wat in een hoek van je plaat vaak net beter past dan een spoor dat evenwijdig loopt.

Waar leg je kopsporen?

• Binnen een ovaal. De ruimte tussen de twee rechte zijden is op veel platen leeg. De Auto-designer legt daar kopsporen en kleine rangeerterreinen als je voorraad de wissels heeft.
• Aan de bedienkant. Op een kopspoor koppel je wagens aan en af. Leg het waar je er met je hand bij kunt, niet achteraan tegen de muur. Teken je je kamer in TrackDrawer (met Pro), dan waarschuwt de app voor sporen buiten je armlengte.
• Met een recht stuk voor het einde. Op een recht stuk staan de wagens recht achter elkaar en grijpen de koppelingen beter. Een ontkoppelrail vlak voor het kopspoor laat je wagens afzetten zonder ze aan te raken.
• Niet in een looppad. Een stootblok aan de rand van de plaat is het eerste wat je met je mouw raakt. Houd een paar centimeter tussen het einde van het spoor en de rand.

Kopsporen in TrackDrawer

De Auto-designer hangt kopsporen aan de rechte zijden van een vorm als je voorraad dat toelaat. Je ziet dat aan namen als "Ovaal R3 met kopspoor", "Station op R3, plus 2 kopsporen" of "Rangeerterrein op R1, plus kopspoor". Hij maakt elk kopspoor zo lang als op de plaat past en sluit het af met het eindstuk van je systeem. Vraag je om een station en zit het eindstuk van je systeem niet in je voorraad, dan meldt hij dat je voor een kopspoor een stootblok nodig hebt. Bij systemen zonder eindstuk in de catalogus blijft het kopspoor open en zet je het stootblok er zelf op.

Voer je rails in en laat de Auto-designer kopsporen en een rangeerterrein binnen je lus leggen.