Locomotief blijft staan op het puntstuk
Benjamin | TrackDrawer.com · gepubliceerd 1 november 2026
Blijft een loc steeds op hetzelfde stukje van een wissel staan, dan rijdt hij bijna altijd over een stroomloos puntstuk en heeft hij op dat moment geen enkel wiel meer dat stroom afneemt. Dat gebeurt bij tweerail met korte locs die op weinig assen stroom afnemen. De oplossing is een combinatie van schone wielen en rails, stroomafname op meer wielen en, waar dat kan, een puntstuk dat zelf stroom voert.
Waarom het puntstuk een dode plek kan zijn
Op het puntstuk kruisen de twee binnenrails van een wissel elkaar. Bij tweerail heeft de ene rail plus en de andere min. Zou je het puntstuk gewoon van metaal maken en aan beide rails hangen, dan raken plus en min elkaar: kortsluiting. Fabrikanten lossen dat op twee manieren op.
- Geïsoleerd puntstuk. Het puntstuk is van kunststof, of het metalen deel is aan beide kanten geïsoleerd. Het is veilig en je hoeft niets te bedraden, maar er ligt een kort stuk zonder stroom in de rijweg.
- Stroomvoerend puntstuk. Het puntstuk is van metaal en krijgt de polariteit van de rail waar de wissel naartoe staat. Er is dan geen dode plek, maar de polariteit moet mee omschakelen met de wisselstand.
Een loc op tweerail rijdt zolang er aan de linkerkant minstens één wiel stroom afneemt en aan de rechterkant ook. Rijdt hij over een geïsoleerd puntstuk, dan valt aan één kant een stukje stroomafname weg. Heeft de loc aan die kant maar twee afnemende wielen dicht bij elkaar, dan kunnen ze allebei tegelijk op het dode deel staan. De motor valt stil en de loc rolt nog een fractie door, of blijft staan. Met een langere wielbasis of stroomafname op meer assen staat er altijd wel een wiel op stroomvoerend metaal.
Hoe het puntstuk eruitziet en waarom de wielen daar een kleine opening moeten overbruggen, staat ook in trein ontspoort bij de wissel; dat artikel noemt het stroomloze puntstuk kort als oorzaak. Hier gaat het over de elektrische kant.
Twee soorten puntstukken in de catalogus
In onze catalogus zie je het verschil het duidelijkst bij Peco Streamline. Daar bestaat dezelfde wissel in twee uitvoeringen: Insulfrog (geïsoleerd puntstuk) en Electrofrog (stroomvoerend puntstuk). De geometrie is identiek, alleen het puntstuk en de railhoogte verschillen.
| Maat | Insulfrog (Code 100) | Electrofrog (Code 75) | Afbuigradius | Wisselhoek | Lengte |
|---|---|---|---|---|---|
| klein | SL-91 rechts, SL-92 links | SL-E191 rechts, SL-E192 links | 610 mm | 12° | 185 mm |
| middel | SL-95 rechts, SL-96 links | SL-E195 rechts, SL-E196 links | 914 mm | 12° | 219 mm |
| groot | SL-88 rechts, SL-89 links | SL-E188 rechts, SL-E189 links | 1524 mm | 12° | 258 mm |
Omdat de vorm gelijk is, kun je in een plan de ene uitvoering zonder meer door de andere vervangen. Elektrisch is het een andere keuze: de Electrofrog vraagt meer bedrading, de Insulfrog heeft een dode plek. Voor andere systemen staat het type puntstuk niet in onze catalogus. Kijk daarvoor in de documentatie van je eigen wissels.
Drierail: bij Märklin speelt het nauwelijks
Bij Märklin C-rail, K-rail en M-rail zijn beide buitenrails samen de massa. Alle wielen nemen die massa af, en de rijstroom komt via het sleepcontact onder de loc van de middengeleider. Op het puntstuk kan dus geen plus en min elkaar raken: de rails mogen er gewoon van metaal en met elkaar verbonden zijn. Daarom kent drierail het probleem van het stroomloze puntstuk niet op dezelfde manier.
Blijft een Märklin-loc toch op een wissel staan, kijk dan naar het sleepcontact en de puntcontacten. Een versleten, vuil of verbogen sleepcontact verliest het contact het eerst op plaatsen waar de puntcontacten anders liggen, zoals in een wissel. Maak het sleepcontact en de puntcontacten schoon en kijk of het sleepcontact nog vrij veert. Let op: Trix C-rail heeft dezelfde vorm als Märklin C-rail, maar is tweerail. Daar gelden de regels voor tweerail uit dit artikel.
De checklist bij een loc die blijft staan
- Is het altijd dezelfde loc? Blijft alleen je kleinste rangeerloc staan en rijdt de rest door, dan ligt het aan de stroomafname van die loc, niet aan de wissel.
- Maak wielen en rails schoon. Op een dode plek telt elk wiel. Een vuil wiel dat elders niet opvalt, is op het puntstuk net het wiel dat had moeten afnemen. Maak vooral de railkoppen voor en achter het puntstuk en de tongen schoon. Hoe je rails en wielen grondig reinigt, lees je in trein rijdt schokkerig.
- Kijk naar de tongen. Bij veel wissels met een geïsoleerd puntstuk krijgen de tongen en de rails erachter hun stroom via het contact van de tong met de aanslagrail. Vuil, verf of ballastlijm op die contactvlakken maakt een heel stuk van de wissel stroomloos, niet alleen het puntstuk.
- Rijd niet te traag. Bij kruipsnelheid heeft de loc geen vaart om over de dode plek te rollen. Iets sneller over de wissel helpt vaak al.
- Meer stroomafname. Locs die op alle wielen afnemen, of ook via de tender, rijden veel beter over een geïsoleerd puntstuk. Bij sommige modellen kun je extra afnemers bijbouwen; dat is precisiewerk.
- Een buffercondensator bij digitaal. Rijd je digitaal, dan kan een buffercondensator bij de decoder de loc een kort ogenblik zonder railstroom laten doorrijden. Dat overbrugt een dood puntstuk, maar lost vuil niet op.
- Een stroomvoerend puntstuk. Haalt niets het probleem weg, kies dan voor wissels met een stroomvoerend puntstuk, of polariseer een bestaand puntstuk als de wissel daarvoor geschikt is.
Een stroomvoerend puntstuk goed aansluiten
Een metalen puntstuk lost de dode plek op, maar vraagt drie dingen.
- Isolerende railverbinders achter het puntstuk. Het puntstuk wisselt van polariteit. De twee rails die erachter doorlopen, moeten dus met isolerende railverbinders van de rest van de baan gescheiden zijn, anders maak je kortsluiting zodra de wissel omslaat.
- Een betrouwbare omschakeling. Laat de polariteit niet alleen afhangen van het contact tussen tong en aanslagrail. Een schakelcontact op de wisselaandrijving, of een elektronische module die bij digitaal rijden de polariteit automatisch omzet, werkt betrouwbaarder. Het principe is hetzelfde als bij een keerlus: de module ziet de kortsluiting en keert de polariteit om voordat de centrale afslaat.
- Wielen op maat. Bij een stroomvoerend puntstuk liggen tong en aanslagrail dicht bij elkaar met een andere polariteit. Een wielstel dat niet op maat staat, kan met de achterkant van een wiel de verkeerde rail raken en zo kortsluiting maken.
Rijd je een stroomvoerende wissel van achteren open terwijl hij verkeerd staat, dan rijdt de loc van de ene polariteit op de andere: ook dat geeft kortsluiting. Zet de wissel dus altijd goed, of laat een aandrijving dat doen.
Hoe TrackDrawer helpt
TrackDrawer rekent niet uit welke wissel een dode plek heeft; dat hangt af van het model dat je koopt. Wel zie je in de stuklijst per artikelnummer welke wissels je plan gebruikt, zodat je bij Peco Streamline meteen weet of je Insulfrog of Electrofrog nodig hebt. Bij tweerail waarschuwt de controle als er ergens in je plan een keerlus zit, met de twee stukken waartussen je beide rails moet isoleren. Hoe je wissels in een plan kiest, lees je in wissels links, rechts en symmetrisch.
Veelgestelde vragen
Waarom blijft mijn loc alleen in één rijrichting staan?
Omdat de afnemende wielen in de ene richting anders over de dode plek komen dan in de andere, bijvoorbeeld als de loc aan één kant een draaistel zonder afname heeft. Ook een tong die in één stand slecht contact maakt, speelt alleen in die stand.
Kan ik een Insulfrog later nog stroomvoerend maken?
Dat hangt af van het model en vraagt ingrijpen in de wissel. Wie veel korte locs heeft, kiest bij een nieuwe baan beter meteen voor een stroomvoerend puntstuk.
Voer je rails in en laat de Auto-designer een plan leggen; in de stuklijst zie je dan precies welke wissels je nodig hebt.
