Je baan sluit niet: een gat van een paar millimeter
Benjamin | TrackDrawer.com · gepubliceerd 3 november 2026
Een gat van een paar millimeter in een baan van setrails komt bijna altijd door een van drie dingen: een stuk dat net niet de juiste lengte of hoek heeft (vaak een vergissing met een gelijkend stuk), kleine afwijkingen die zich over veel voegen opstapelen, of een plaat die niet vlak ligt. Tot ongeveer een millimeter per voeg vangen de railverbinders het op; daarboven staan de rails onder spanning en moet je het plan aanpassen of een kort passtuk gebruiken.
Hoe groot mag een gat zijn?
Een railverbinder laat een klein beetje speling toe, in de lengte en in de hoek. TrackDrawer rekent standaard met een tolerantie van 1 mm en 0,5 graad per verbinding: binnen die marge telt een verbinding als gesloten. Ligt het einde van een stuk binnen 25 mm en 10 graden van een ander, maar buiten die tolerantie, dan meldt de controle een sluitfout: "rails liggen onder spanning", met de afstand en de hoek erbij.
Dat onderscheid is in het echt ook zinvol. Een halve millimeter merk je niet. Drie millimeter kun je met wat duwen wel dichtkrijgen, maar dan staat het spoor elders krom, trekt een voeg open of ligt een wissel scheef. Daar ontspoort je trein later, en dan zoek je de fout op de verkeerde plek. Hoe dat bij een wissel uitpakt, lees je in trein ontspoort bij de wissel.
Oorzaak 1: een stuk dat er bijna op lijkt
De meest voorkomende oorzaak is een verwisseld stuk. Veel systemen hebben rechte stukken die maar enkele millimeters of centimeters verschillen, en bochten met dezelfde hoek maar een andere straal. Een paar voorbeelden uit onze catalogus:
- Piko A-Gleis heeft de G239 (239,07 mm) en de G231 (230,93 mm), maar ook de G119 en G115.
- Roco geoLine heeft rechte rails van 200 en 185 mm.
- Minitrix heeft rechte stukken van 54,2 en 50,0 mm.
- Bij Märklin C-rail liggen R1 en R2 77,5 mm uit elkaar, maar beide bestaan als bocht van 30 graden.
Eén verkeerd recht stuk in een ovaal geeft meteen een gat ter grootte van het verschil. Eén bocht van de verkeerde straal in een halve cirkel geeft een gat en een hoekfout. Leg bij twijfel de stukken naast elkaar of lees het artikelnummer op de onderkant. Bij een gemengde of tweedehands voorraad loont het om alles eerst te sorteren; zie je oude doos rails een tweede leven geven.
Oorzaak 2: kleine afwijkingen die optellen
Setrails zijn zo ontworpen dat wissel en tegenboog aan de ene kant even ver reiken als de rechte stukken aan de andere kant. Dat lukt bijna, maar niet altijd tot op de tiende millimeter. Zo groot is het verschil per wisseleinde in onze catalogus:
| Systeem | Wissel en tegenboog reiken | Rechte kant (wissel plus aanvulling) | Verschil per einde |
|---|---|---|---|
| Märklin C-rail | 360,08 mm | 360,00 mm (met 24172) | 0,08 mm |
| Märklin M-rail | 359,76 mm | 360,00 mm (met 5106) | 0,24 mm |
| Piko A-Gleis | 470,00 mm | 470,00 mm (met G231) | 0,00 mm |
| Minitrix | 158,30 mm | 158,40 mm (met 14906) | 0,10 mm |
| Fleischmann piccolo | 222,58 mm | 222,00 mm (met 9101) | 0,58 mm |
| Hornby | 335,23 mm | 336,00 mm (met R600) | 0,77 mm |
| Kato Unitrack N | 248,98 mm | 248,00 mm (met 20-040) | 0,98 mm |
| Peco Setrack N | 174,50 mm | 174,00 mm (met ST-1) | 0,50 mm |
| Roco Line | 574,91 mm | 575,00 mm (met G1 en G1/2) | 0,09 mm |
Bij de meeste systemen is dat te verwaarlozen. Bij Kato Unitrack N, Hornby, piccolo en Peco Setrack N loopt het op: een passeerspoor heeft twee wisseleinden, dus bij Kato N 1,96 mm verschil tussen de twee sporen, bij Hornby 1,54 mm, bij piccolo 1,16 mm en bij Peco Setrack N 1,0 mm. Leg je twee passeersporen achter elkaar, dan verdubbelt dat. Verdeel zo'n verschil over meerdere voegen in plaats van het op één plek dicht te duwen. De Auto-designer van TrackDrawer doet dat ook: hij spreidt zulke restverschillen over de voegen van het passeerspoor.
Wat er bij twee evenwijdige sporen verder komt kijken, lees je in parallelafstand.
Oorzaak 3: de ondergrond
Een plaat die niet vlak is, een tapijt dat meegeeft of een helling die net niet gelijkmatig loopt, verschuift de rails een fractie. Op de vloer kan een baan die gisteren sloot vandaag een gat hebben. Op een vaste baan ontstaan gaten vaak door spanning die in het hout of de kurk zit. Leg de baan eerst los op de plaat, controleer of alles sluit en zet pas daarna vast, van het midden naar buiten.
Zo dicht je het gat
- Zoek het verkeerde stuk. Tel per zijde de stukken en vergelijk met je plan. Vaak zit de fout in één stuk.
- Spreid kleine verschillen. Tot ongeveer een millimeter per voeg geeft een railverbinder mee. Duw niet alles naar één voeg.
- Gebruik een kort passtuk. Veel systemen hebben korte rechte stukken: Märklin C 64,3 mm, Piko 61,88 mm, Minitrix 17,5 mm, Tillig TT 21,3 mm. Een gat van een paar centimeter dicht je daarmee meestal netjes.
- Gebruik flexrail. Heb je een vaste baan en een systeem met flexrail, dan zaag je een stuk op maat. Lees over die keuze in setrails of flexrail.
- Pas het plan aan. Een andere combinatie van rechte stukken aan de tegenoverliggende zijde lost een structureel gat vaak beter op dan forceren.
Hoe TrackDrawer helpt
TrackDrawer toont elke sluitfout als een melding met de twee stukken, de afstand in millimeter en de hoekfout. Open eindes zie je als oranje aansluitpunten. Tik je op zo'n punt, dan zoekt de sluitzoeker uit je eigen voorraad een reeks van hoogstens zes rechte en gebogen stukken die het gat dichten binnen de tolerantie. Lukt dat niet met vaste stukken en heb je flexrail in je voorraad, dan stelt hij een gebogen flexrail voor.
Veelgestelde vragen
Waarom sluit mijn ovaal op de vloer wel en op de plaat niet?
Op de vloer schuiven de stukken mee tot ze zonder spanning liggen; op een plaat met schroeven kan dat niet. Leg de baan los, laat hem zich zetten en schroef pas daarna vast.
Kan ik een gat van 2 mm gewoon dichtduwen?
Op een tijdelijke baan wel, maar je verplaatst de spanning dan naar elders. Op een vaste baan is het beter om de oorzaak te zoeken of het verschil over meerdere voegen te verdelen.
Zelf controleren
Teken je baan na in TrackDrawer of laat de Auto-designer een plan leggen uit je voorraad: je ziet meteen of alles sluit, en waar niet.
