Een modelbaan onder de kerstboom

Benjamin | TrackDrawer.com · gepubliceerd 17 november 2026

Een trein onder de kerstboom rijdt bijna altijd een volle cirkel rond de voet van de boom. Hoe groot die cirkel wordt, hangt af van het railsysteem: van 45 cm buitenmaat voor houten spoor van IKEA Lillabo tot 129 cm voor de krapste bocht van LGB. Meet daarom eerst twee dingen: de vrije vloer rond de boom en de breedte van de kerstboomvoet. De cirkel moet om de voet heen passen en binnen de vloer blijven.

De cirkelmaat per systeem

Een cirkel bestaat uit bochten van één straal. De buitenmaat is twee keer de straal plus de breedte van het spoor, de vrije ruimte binnenin is twee keer de straal min die breedte. Uit onze catalogus:

SysteemStraalBochten per cirkelBuitenmaatVrij binnenin
IKEA Lillabo (houten spoor)205 mm845 cm37 cm
LEGO Duplo256 mm1258 cm45 cm
LEGO trein (Powered Up)320 mm1670 cm58 cm
Märklin my world360 mm1276 cm68 cm
Märklin C-rail R1360 mm1276 cm68 cm
Märklin C-rail R2437,5 mm1292 cm84 cm
LGB R1600 mm12129 cm111 cm
LGB R2780 mm12165 cm147 cm

De kolom "vrij binnenin" is de belangrijkste. Een kerstboomvoet met een emmer of een schaal eromheen is al snel breder dan je denkt, en de onderste takken hangen nog verder uit. Een cirkel van houten spoor of Duplo past daardoor vaak niet rond de voet zelf, maar wel ernaast of op een verhoging.

LGB: de klassieke kersttrein

De grote treinen die je in etalages rond een kerstboom ziet, zijn meestal LGB of een ander systeem in G-schaal. Daar zijn drie redenen voor. De treinen zijn groot genoeg om onder de takken op te vallen. De rails liggen stevig op de vloer en zijn gemaakt voor buiten, in de tuin, dus een naald of een beetje vocht deert ze minder dan een fijn H0-spoor. En de krapste cirkel, R1 met twaalf bochten 11000, laat 111 cm vrij in het midden: genoeg voor een flinke voet.

Heb je meer ruimte, dan geeft R2 met twaalf bochten 15000 een cirkel van 165 cm. Beide radii zijn met elkaar te combineren tot twee cirkels rond elkaar, zodat er twee treinen tegelijk rijden. Let op de hoogte: een loc in G-schaal is hoog, dus de onderste takken moeten vrij boven de trein hangen.

Kleine kinderen: houten spoor, Duplo en LEGO

Voor een kind dat zelf wil spelen, is een trein zonder stroom op de rails veiliger en eenvoudiger. Houten spoor zoals IKEA Lillabo, LEGO Duplo en de LEGO-treinen rijden op batterijen of worden geduwd. Er ligt geen kabel naar het stopcontact en natte rails zijn geen probleem voor de stroom.

Hun cirkels zijn klein: 45 cm voor Lillabo, 58 cm voor Duplo en 70 cm voor de LEGO-trein. Rond een gewone kerstboomvoet past dat zelden. Twee oplossingen werken goed:

  1. Een ovaal voor de boom. Leg de cirkel open en zet rechte stukken tussen de twee helften. Dan wordt hij langer zonder dieper te worden, en past hij voor de boom langs. Hoe dat werkt, lees je in het ovaal.
  2. Een plaat rond de voet. Zet de boom in een kist of op een lage plaat, en leg de baan op de vloer ernaast. Dan staan de takken hoger en blijft de baan bereikbaar.

Märklin my world en C-rail

Met Märklin my world of C-rail rijd je in H0, de schaal van de meeste modelbanen. Beide systemen hebben dezelfde krapste straal van 360 mm, dus een cirkel van 76 cm buitenmaat met 68 cm vrij in het midden. Dat is genoeg voor een smalle voet, niet voor een brede.

Er is één groot verschil. My world rijdt op batterijen: de rails zijn van kunststof en geleiden geen stroom. C-rail is een elektrisch systeem met een transformator en een kabel naar het stopcontact. Onder een kerstboom is dat een reden om op te letten: water uit de kerstboomvoet mag nooit bij de rails of de aansluitrail komen. Leg de baan zo dat je de voet kunt bijvullen zonder over de rails te reiken, en leg de kabel waar niemand erover struikelt.

Past de cirkel van 76 cm niet, dan helpt een ovaal ook hier. Waarom het ovaal uit een startset vaak groter is dan je verwacht, lees je in de startset past niet op je tafel.

Naalden, water en huisdieren

Een kerstboom verliest naalden, en die vallen precies op de rails. Bij grote systemen is dat vooral een vuiltje. Bij H0 kan een naald in een wissel of tussen de wielen van een loc terechtkomen. Drie gewoonten helpen:

  • Leg een laken of een vloerkleed onder de baan. Dan veeg of zuig je naalden weg zonder de rails op te tillen.
  • Kijk voor je de trein laat rijden even over de rails, vooral bij een wissel.
  • Laat een loc niet uren achter elkaar rondrijden. Een korte rit op vaste momenten is voor de motor beter dan een volle avond.

Katten en honden vinden een rijdende trein boeiend. Een cirkel op de vloer is voor hen bereikbaar, een baan op een verhoging minder. Voor een kind dat kruipt, geldt hetzelfde. Batterijtreinen zijn hier de veiligste keuze.

Na de feestdagen

Zet de rails droog en schoon weg. Naalden, hars en stof blijven aan de bovenkant van de rails kleven, en dat merk je volgend jaar aan een trein die hapert. Veeg de rails voor het opbergen af met een droge doek, en lees bij een elektrisch systeem eerst waarom een trein schokkerig rijdt voor je iets met vloeistof probeert. Bewaar de bochten per straal in een doos, dan leg je volgend jaar meteen dezelfde cirkel.

Veelgestelde vragen

Welke trein is het best voor onder de kerstboom?

Voor een sfeer zoals in een etalage is LGB de klassieke keuze: groot, stevig en met een cirkel die rond een flinke voet past. Voor jonge kinderen is houten spoor of Duplo eenvoudiger, omdat er geen stroom op de rails staat.

Kan ik een cirkel maken met bochten van verschillende straal?

Nee. Een cirkel sluit alleen als alle bochten dezelfde straal hebben. Met twee radii leg je wel twee cirkels rond elkaar, de kleine binnen de grote.

Hoe weet ik of mijn rails rond de boom passen?

Reken twee keer de straal plus de breedte van het spoor, of kijk in de tabel hierboven. Wil je zeker zijn, voer dan je rails in als voorraad in TrackDrawer en geef de maat van de vloer op als tafel. Je ziet meteen de buitenmaat van de cirkel of het ovaal dat erop past, en de stuklijst als je nog bochten moet bijkopen.

Lees ook

Baanplannen met IKEA Lillabo (houten spoor) in de Railfolio

Alle IKEA Lillabo (houten spoor) baanplannen in de Railfolio

Baanplannen met LEGO Duplo treinspoor in de Railfolio

Alle LEGO Duplo treinspoor baanplannen in de Railfolio

Baanplannen met LEGO treinspoor (RC, Powered Up) in de Railfolio

Alle LEGO treinspoor (RC, Powered Up) baanplannen in de Railfolio

Baanplannen met Märklin my world in de Railfolio

Alle Märklin my world baanplannen in de Railfolio

Baanplannen met Märklin C-rail in de Railfolio

Alle Märklin C-rail baanplannen in de Railfolio

Railsystemen in dit artikel

Open de app · Begrippenlijst