Terugmelding: weten waar je trein is

Benjamin | TrackDrawer.com · gepubliceerd 13 november 2026

Terugmelding vertelt de centrale of een computer waar een trein staat. Een melder in het spoor geeft een signaal als er een trein over of op een bepaald stuk staat, en een terugmeldmodule zoals een s88 geeft dat door. Er zijn twee soorten: een momentmelding die één keer meldt dat een trein voorbijkomt, en een bezetmelding die meldt zolang een stuk spoor bezet is. Voor een trein die vanzelf stopt of een schaduwstation dat weet welk spoor vrij is, heb je bezetmelding nodig.

Moment of bezet

Het verschil bepaalt wat je met de melding kunt doen.

• Momentmelding. Een trein rijdt over een punt en de melder geeft een korte puls. Goed voor een overweg die moet sluiten, een sein dat achter de trein op rood moet of een teller. De melder weet niet of er nog iets op het spoor staat.
• Bezetmelding. Zolang er een voertuig op een bepaald stuk spoor staat, blijft de melding aan. De centrale of het programma weet dus ook dat een stilstaande trein er nog is. Dat is de basis voor blokbeveiliging en automatisch rijden.

Drie manieren om te melden

Contactrail (bezetmelding bij drierail)

Bij Märklin-drierail zijn beide buitenrails normaal massa. In een contactrail is één buitenrail elektrisch van de rest gescheiden. Rijdt er een wielstel over, dan verbinden de metalen wielen en de as die rail met de andere: de melding gaat aan. Ze blijft aan zolang er een metalen wielstel op staat, ook als de trein stilstaat. Daarom is de contactrail een bezetmelder, en je kunt hem zo lang maken als je wilt door meer stukken achter elkaar aan dezelfde kant te scheiden.

Schakelrail en reedcontact (momentmelding)

Een schakelrail heeft een klein schakelaartje dat door het sleepcontact van de loc wordt bediend, of een vergelijkbare constructie. Het geeft een korte puls op het moment dat de loc passeert. Een reedcontact werkt met een magneetje onder de loc of de wagon: het contact in het spoor sluit even als de magneet erover gaat. Beide melden alleen het passeren, en alleen voertuigen met het juiste onderdeel geven een melding.

Stroomdetectie (bezetmelding bij tweerail)

Bij tweerail scheid je één rail van een stuk spoor met isolerende railverbinders en voed je dat stuk via een melder. Trekt er iets stroom in dat stuk, dan meldt de melder bezet. Locs trekken stroom, verlichte rijtuigen ook. Een gewone wagon met geïsoleerde wielen trekt niets en blijft dus onzichtbaar. Veel modelspoorders voorzien daarom een paar wagons, en zeker de laatste wagon van elke trein, van wielstellen met een kleine weerstand, zodat ook die gezien worden.

De melders in onze catalogus

In de catalogus staan per railsysteem deze stukken met een meldfunctie:

Andere systemen in de catalogus hebben geen apart meldstuk. Bij Kato Unitrack bijvoorbeeld scheid je een stuk met geïsoleerde railverbinders en sluit je daar een melder op aan. Hoe je zo'n scheiding legt, staat in baanvakken en scheiding.

De s88-bus

Een melder is alleen een contact. Om de centrale te bereiken heb je een terugmeldmodule nodig. De bekendste bus daarvoor is s88: modules die achter elkaar aan een kabel hangen, elk met een vast aantal ingangen. In onze catalogus hebben de drie terugmelders elk 16 ingangen: de 60881 s88 AC, de 60882 s88 DC en de 60883 Link s88, die de modules met de centrale verbindt. Kies de uitvoering die bij je railsysteem en je centrale past; welke dat is, staat in hun handleidingen.

Hoe meer modules achter elkaar, hoe langer de kabel. Houd de keten kort en voer de kabel niet vlak naast de rijstroomdraden over lange afstanden, want storingen geven valse meldingen. Andere fabrikanten gebruiken eigen bussen; meer daarover in DCC en Märklin Motorola.

Waar je melders legt

Een paar regels voor een plan dat je later kunt automatiseren:

• Per blok minstens één bezetmelder. Een blok is een stuk spoor waarin één trein tegelijk mag staan. Zonder melder weet niemand of het vrij is.
• Twee melders per blok voor nette stops. Veel computerprogramma's werken met een inrijmelder die de trein laat afremmen en een stopmelder vlak voor het einde. Zo stopt elke trein op dezelfde plek, ongeacht zijn snelheid.
• Elk spoor van een schaduwstation een eigen melder. Dan weet je zonder te kijken welk spoor vrij is. Meer over schaduwstations in schaduwstation en fiddleyard.
• Laat ruimte. Een blok moet langer zijn dan je langste trein, plus de afremweg tot de stopmelder.

Wat je met terugmelding kunt

Ook zonder computer is terugmelding nuttig: de centrale toont welke sporen bezet zijn, of schakelt een sein of overweg. Met een computerprogramma zoals Rocrail of JMRI gaat het verder: treinen rijden van blok naar blok, stoppen voor een bezet blok en vertrekken als het vrijkomt. De centrale stuurt de locs, het programma beslist op basis van de meldingen.

Veelgestelde vragen

Werkt terugmelding ook als ik analoog rijd?

Ja, maar zonder centrale. Een contactrail of schakelrail kan rechtstreeks een sein, een overweg of een relais schakelen. Zo stopt een analoge trein voor een rood sein doordat het sein het stuk spoor ervoor stroomloos zet. Een s88-module heb je alleen nodig als de meldingen naar een centrale of computer moeten.

Hoeveel terugmeldmodules heb ik nodig?

Tel je melders: één of twee per blok, plus één per spoor in een schaduwstation. Deel dat door het aantal ingangen per module, bij de modules in onze catalogus 16, en rond naar boven af. Houd een paar ingangen vrij voor wat er later bijkomt.

Terugmelding in TrackDrawer

Met de digitale laag (Pro) voor Märklin C-rail krijgt elke contact- of schakelrail in je plan (24994, 24995, 24194 en 24294) automatisch een ingang op een terugmelder uit je voorraad, 16 per module. Het bedradingsschema nummert de meldrails C1, C2 enzovoort en toont per module welke ingang bij welke rail hoort. Uit seinen en wissels leidt TrackDrawer de blokken af; de meldrails in een blok zijn zijn melders. In de export naar Rocrail wordt de eerste melder van elk blok de inrijmelder, en in de JMRI-export staan de melders met hun adressen. Ontbreekt er een terugmelder, dan staat dat bij de tekorten.

Leg je meldrails in de app en laat TrackDrawer de ingangen, de blokken en het bedradingsschema maken.